Archive for the ‘Византија’ Category
Акцијата Фаланга и моето гостување во Фактор 5
На покана од новинарката Лидија Богатинова, вечерва во 19ч. заедно со проф.д-р Никос Чаусидис и господинот Паско Кузман (УЗКН) ќе гостувам во емисијата Фактор 5 на Канал 5 Телевизија. Темата е акцијата на МВР која реши да се справува со крадците на нашето богато културно наследство.
Со акцијата Фаланга (1,2,3,4,5), за која патем сите дознавме вчера од медиумите, почна да се одмотува една многу болна тема за Република Македонија како општество – кој ги краде и препродава артефактите и антиквитетите и со тоа нанесува огромна штета како по науката, така и по идентитетот на една држава. Во изминатите неколку години на моите сајтови и блогови ја следев тематиката за Археомафијата во Македонија (доста често пишуваше и Волан), за која разни ентитети се изјаснуваа де ја има, де ја нема како појава.
Не знам имиња, само она што е пуштено како информација во медиумите од страна на МВР. Белењето на потеклото на антиквитетите и откраднатите артефакти не треба да се бара во Македонија, иако и тоа е многу важно. За да некој предмет стигне до одредена светска аукциска куќа каде ќе го купи некој многу богат колекционер, во меѓувреме треба да добие сертификат за оригиналност, и пред се потекло. Но да, се сложувам, мора да се стави крај и на оваа алка во Македонија која ги опфаќа поситните риби во тој ланец: дивите копачи, домашните колекционерите и трговците со антиквитети од прв ред. Патем, меѓу наведените професии имаше директори на институции и професори. Се надевам дека нема и археолози. 
Богородица Перивлептос пропаѓа – судбината непозната
Одамна се токмам да пишам за црквата Богородица Перивлептос во Охрид и за нашата негрижа поради која се заканува уништување на вредно светско културно наследство. Но што да се коментира дополнително, кога се е веќе кажано. Да не бидам дежурниот партибрејкерс кој постојано алармира и укажува на пропустите со нашиот шалабајзерски и шарлатански однос кон културното наследство, во прилог го постирам мислењето на проф. Ралф Ахилес (византолог кој предава на Арт-институтот во Чикаго и активно се занимава со проблемот на заштитата на културното наследство) даден за весникот ‘Нова Македонија’
Во Охрид гледате голем археолошки локалитет – Плаошник, со прекрасни мозаици и убаво реконструирана црква. Но автентичната ви пропаѓа. Како ќе им го објасните ова на туристите, кои кога ќе ја видат состојбата на црквата „Света Богородица Перивлепта“ добиваат впечаток дека целата држава ви се распаѓа?
Би сакала јавно да го поставам прашањето – ‘Каква држава сме тоа ние кога дозволуваме да пропаѓаат објекти од витално значење за нашата култура и тоа во град кој е ставен под заштита на UNESCO’? Дали можеби UNESCO треба да репне по џеб одредени ентитети или институции во Република Македонија заради негрижа кон сопственото културно наследство или можеби треба да му го одземе овој статус на градот Охрид за да се свестиме.
Пред извесно време дадов изјава за Фокус во врска со архитектонското наследство на Македонија. Поради природата на својата работа и како археолог, но и како професионален туристички водич, би сакала уште еднаш да го споменам нашето богато византиско наследство кое привлекува голем број на странски туристи, и кое сметам дека во последните две децении се запостави и остана на маргините од фокусот на интересот за итна конзервација, заштита и презентација.
Некогашната легенда за градот Охрид пополека почнува да бледнее во моментот кога ќе почнете да ги посетувате и оние објекти кои останале да сведочат како неми споменици дека овој град во средновековието имал 365 цркви (за секој ден во годината по една црква да може да се празнуваат светците). Црквата Богородица Перивлептос покрај својата фантастична архитектура ја поседува и фреската “Успение на Пресвета Богородица” која е зачеток на еден уметнички правец кој во Европа ќе се вообличи дури после 2 века. Од мештаните уште наречена и Климентов гроб, Перивлепта е едно од моите омилени места во Охрид. Секако, ако ја изземеме непредвидливата Јана Попоска која е вработена како кустос и понекогаш прикажува непримерно однесување со кое се прави проблеми пред туристите до рангот на навредување и точно го отсликува нашиот однос кон објектите кои се ставени под заштита на културата.
Во последните неколку години секое мое одење до Охрид и прошетка по стариот дел од градот го чувствувам како проштална средба со овој монумент кој како и многу други средновековни храмови во Охрид и Охридско се наоѓа на маргините од заборавот, а неговата заштита и конзерација се оддолжува со децении. Беше најавен и грант за еден од најрепрезентативните споменици од 13 век во Охрид, но колку што ми е познато, се уште не започнал никаков процес за санација и реставрација на Богородица Перивлептос. Ние секако под дифолт немаме пари за оваа намена. Оправданието е веќе одамна труло – исто како и нашиот несериозен однос кон културното наследство!
Што зборуваше професор Ахилес во неговото интервју и зошто го пишувам овој текст? Затоа што би сакала да посочам дека паралено со она кое се создава како нова придобивка од нашето доба, треба да ги заштитуваме и културно-историските споменици кои веќе ги имаме, за да не се случи да ги изгубиме. Бидејќи истражувањето на минатото никогаш не завршува. Тоа допрва почнува.
Св. Софија Охридска заглавена помеѓу желбите за промоција
Фотографијата која се наоѓа вгнездена во овој пост го претставува аверсот од една разгледница која ја купив пред некој ден во Охрид, од билетарата која се наоѓа пред црквата Св. Софија. На неа може да се забележи главниот олтарски простор и местото каде што некогашниот амвон на црквата добил функција на турски мимбар во отоманскиот период, кога сите оригинални фрески биле покриени и варосани, куполата срушена, а старата камена олтарна преграда со пластична декорација, била отстранета. На другата страна од оваа разгледница пишува дека на неа е претставена Григориевата галерија, еден анекс додаден на овој храм во 14 век, кој на граѓаните им е познат бидејќи се наоѓа на реверсот од македонските 1000 денари.
Григориевата галерија е величенствена припрата со која во 1313-1314 година охридската катедрална црква била заокружена како архитектонски комплекс. Претставува една од најубавите градби на тој вид византиска и македонска градителска култура и е дело на архиепископот Григориј I, книжевник и политичар кој уживал најголема доверба кај царот Андроник II Палеолог, и кај неговиот канцелар (претседател на владата), Теодор Метохит. Таа е издолжена, конципирана во хоризонтала со портик во приземјето и галерии на спратот. Од северната и јужната страна се креваат посебни оделенија со кули. Фасадата е исклучително декоративна, ѕидана од тули и дебели спојници на матер, а хоризонталната низа на плитките ниши порано биле впечатливи поради својата вонредна полихромија.
На обичните љубители на културното наследство ова можеби ќе им се види како шармантна омашка, доколку зад овие разгледници не стои како институција Заводот за Заштита на Спомениците на културата и Народен Музеј – Охрид. Како што се напишани цели трактати, научни текстови и монографии за црквата Св. Софија, нема потреба да елеборирам за каква кардинална грешка се работи, бидејќи овие разгледници ги купува скоро секој странски турист кој ќе помине или ќе влезе во овој наш културно-историски споменик.
Реверсот на македонските банкноти со вредност од 1000 денари, на кои е претставен дел од Григориевата галерија, припрата од 14 век во Св. Софија, Охрид
Од друга страна, во овој храм нема воопшто вработено водич. Па посетителите доколку не се дојдени групно со свој водич (кој пак никој не го проверува дали е лиценциран), треба да гатаат над фреските што сакале со нив да кажат зоографите од 11, 13 (поединечни потфати) или 14 век, од кога потекнуваат циклусите насликани во различни делови на црквата.
Ќе цитирам еден блогер кој своето мислење го постираше на мојот блог: ‘Наместо да се реши проблемот фино, господски и без непотребна врева и да се лоцира проблемот, ќе дојде некој медиум кој работи за личен интерес и рејтинг, ќе направи невиден скандал од ништо, и се ќе се искомплицира без потреба’. Не можам навистина да сфатам како може еден споменик од рангот на Св. Софија Охридска да биде препуштен сам на себе?! До толку ли ни се потребни скандали и несреќи за да се решат некои елементари работи, како што е заштитниот знак на градот Охрид, град ставен на листата на УНЕСКО од 1980 година.
Толку сме заглавени во пустата желба за промоција на нашето културно наследство, што не треба да не чуди кога другите ни го промовираат. Ама не како наше, туку како свое!
