Во моментов Where the Hell is Matt? е веројатно едно од најгледаните видеа на популарната мрежа youtube, со преку 11 милиони кликања од 20.08.2008 кога за прв пат е претставено на јавноста. Се работи за едноставниот видео клип на Matt Harding, човек кој работи на развивање видео игри, и неговото танцување пред најпрепознатливите интернационални места низ светот.
Мет одамна го стокмил ова видео додека бил еднашка на одмор во 14 земји , а подоцна го праќал на своите пријатели и роднини за забава. Меѓутоа видеото доживеало невиден интерес и било постојано препраќано, па Мет се решил да направи второ продолжение во 2006 и трето во 2008 година. Во последната апдејтувана верзија која е 83 видео клип најгледан на сите времиња на youtube и 92 - Most Subscribed (All Time), Мatt танцува во 42 земји околу светот со илјадници статисти околу него.
Видеото е забавно, а башка и поучно за светското културно наследство. Она што мене ми беше интересно (секако освен музиката која ми се допаѓа) е тоа што Мет ги има одбрано најпознатите и најтипичните landmarks во земјите кои ги посетил. Претпоставувате дека ова е одлична реклама за земјите каде гостувал. Каде ли само спиеше нашето Министерство за култура додека Matt го снимал видео клипот за помалку од 190 илјади евра.
На времето кога полагав приемен испит за на факултет, ми се падна прашањето: Дали биле современици Албрехт Дирер и Сандро Ботичели. По кратко размислување одговорив - Не. Користејќи ја визуелната логика, го споредив сликарството на Дирер со она на уметниците од Ренесансата, и ми се виде сосема поинакво.
На оваа случка се сетив откако го прочитав написот во Политикин Забавник за сликата ,,Раце” на Дирер. Уметникот ја насликал во најдлабока жалост во спомен на својот брат кој добил тешки повреди на рацете од работата на полето, додека во меѓувреме Дирер продавал слики за да му обезбеди школување. Сликата во исто време е израз и на најдлабока благодарност и на најдлабока тага.
Иако неговите дела не се така лепршаво вдахновени како оние на ренесансните уметници, сепак Дирер кој бил колку мислител, толку уметник, слободно може да се постави во историјата на уметноста покрај Леонардо и Микеланџело. Можеби не толку многу по својата тематика, но според временскиот период творештвото на Дирер сепак спаѓа во ремек делата на Ренесансата. Колку за споредба, еве некои негови современици кој ја допреле истата тематика - ,,Раце“, но од еден сосема поинаков агол.
Рацете се оние кои водат, укажуваат, покажуваат. Кои упатуваат, пронаоѓаат, кои подаруваат и земаат. Раце кои молат, преколнуваат, раце кои живот даваат, раце кои создаваат, благословуваат. Во зависност од етникумот, народната религија и симболизмот, рацете можат да имаат најразлично толкување.
Антрополозите сметаат дека гестот на подигнување или испружување на раката за да се покаже што човекот гледа, е желба да се допре некој или нешто кое е се уште вон сопствениот (личниот) досег. Па сепак рацете можат да симболизираат многу работи во зависност од нивната позиција и движење. Но Body language е засебна наука за гестикулациите на телото, а не за личниот отпечаток на уметниците врз платното, кој честопати за нас останува мистериозно неразјаснет.
Во секој случај ете јас ви подавам пријателска рака. И ве канам на една прошетка по мојот сајт. Се надевам во него ќе ги внесете само своите виртуелни стапки, а од него ќе го понесете мирот и спокојството.
Прв пат поинтензивно за трибулумот почнав да се интересирам пред неколку години кога во Белград при посета на мојот колега Јосип Шарич од Археолошкиот Институт при САНУ, тој ми покажа една фотографија од своето летување во Кушадаси, каде оваа алатка била поставена како украс пред едно кафуле.
Потоа на трибулумите се навраќав од време на време, бидејќи се дел од мојата магистерска теза. Еден ден така листајќи статии на интернет, мојот брат кој е етнолог само ме запраша: ,,зар не си ги видела трибулумите во Музејот нa Македонија, таму збутани во едно агле од поставката”. Не требаше да ми каже два пати. Се спремив и појдов до музејот во обид да дознаам нешто повеќе. Му благодарам на колегата етнолог Боре Неделковски, како и на моменталната директорка кои ми дозволија да ги документирам трибулумите и да пристапам до депото на Музејот на Македонија. И оттогаш започна моето патешествие преку библиотеката на МАНУ, Архивот на Македонија, непубликуваниот фонд на Русиќ, домашната и странската литература, за на крај пак да завршам во Белград каде постојат два примерока на трибулуми кои потекнуваат од Македонија, а се наоѓаат моментално во поставката на Етнографскиот Музеј.
На етнолошката конференција во Охрид стигнав благодарение на овој блог и Илина која веќе долго време ја следела мојата активност на интернет. Добив официјална покана со темите за кои требаше да се придржувам и после толку време ми се виде дека е поволен момент да ги изнесам сублимирано резултатите на кои работам веќе неколку години. На симпозиумот во Охрид задоцнив цел еден ден во обид да ја сложам презентацијата со која доцнев, затоа што само 2 дена пред тоа допатував од Словенија каде учествував на еден друг симпозиум наменет за недеструктивните методи во археологијата [ќе пишам де и за тоа ].
Прво едно големо браво за напорот и храброста на Институтот по етнологија и антропологија да го организира овој научен собир во земја каде етнологијата е поставена на најниските можни гранки. Потоа и благодарам на Илина која сите овие месеци ми даваше поддржка за темата. И на крајот им благодарам за пофалбите на сите колеги етнолози чие воодушевување од темата беше очевидно. Но јас не направив ништо повеќе од тоа да ја презентирам етно-археологијата онака како што лично ја доживувам. Ослободена од стегите на стручните методолошки постапки кои лимитираат во секој поглед, а забораваат на тоа дека археологијата и етнологијата се науки за животот на сегашните и минатите општества. И не можат да се проучуваат одвоено како што тоа се уште функционира во овој наш систем, посебно на скопската Катедра по археологија каде до пред извесно време немаше ни Е од етнологијата.
А сега да не должам, во прилог постирам мало објаснување за оваа алатка, како и презентацијата со која присуствував на Меѓународна Конференција „Социјални и духовни аспекти на материјалната култура“, 20-22 Септември, 2008 г., Охрид. Текстот ќе го читате во Зборникот кој ќе излезе по овој повод некаде кон крајот на годинава, а најверојатно ќе го подигнам и на блогот.
Кратко резиме:
Во обид да го истражам користењето на камените (пред се делканите кремени алатки) во Република Македонија, како една од технолошките направи кои ги инкорпорирале во себе, се појавија трибулумите.
Трибулумот кај нас попознат како дикањ(а) е земјоделска алатка со која се вршело жито. Археолошките истражувања сведочат дека тој бил употребуван од праисторијата до нашето совремие, од најразлични народи. Со оглед на локациите каде се сретнува, досега тој се поврзуваше со Медитеранскиот појас и се сметаше за исклучиво негов елемент. Се обидов да укажам дека овој тип земјоделско орудие било присутно и на нашата територија, бидејќи етнографските белешки за нашиот регион, како и малиот број на зачувани примероци сведочат за континуитетот и употребата на трибулумот во Македонија најдоцна до 1954 г. …..
А, да … Не би била тоа јас ако не споменам дека на конференцијата во Охрид не се појави ниту еден новинар од било каков медиум. Каков ли резил за културата …
Кога ќе се пронајде еден артефакт на археолошко ископување, тој веднаш се документира. Покрај фотографија, обавезно му се земаат x, y и z, т.е. должината, ширината (од некоја однапред одредена оска) и висината (од определен и познат репер).
Но сите археолози по ископувањето всушност ја забораваат и четвртата димензија на артефактот. Таа димензија не зборува, но ни покажува каде е местото на тој предмет во долгиот континуум од човештвото и колку може да биде долга човечката меморија. Колку долго можете да паметите некој настан или лица пред да ви избледнеат? Или предмет?
Времето - што е тоа? Св. Августин запишал:”Ако некој ме праша, јас знам. Но ако треба да објаснам, е тогаш не знам.” Постојано се обидуваме да го вратиме загубеното време. Или ние патем се губиме во времето… Ако се запрашаме дали времето има почеток, секако нема да го најдеме вистинскиот одговор.
Времето е релативно, исто како и нашите мисли, додека предметите се конкретни. Концепцијата предмет -> време тогаш би ја опфатила обсервацијата - дека предметите имаат две природи. Онаа која ја гледаме и допираме, и онаа која стои во позадината на оваа перцепција.
Ако е времето четвртата димензија, тогаш веројатно петтата би била концептот за неговото создавање. Така синтезата на еден археолошки запис ќе се состои од место, време и човек. Зад секој предмет стои човек кој го создал. Неговата спиритуалност и мисли се заробиле во него и оставиле доволно отпечатоци во реалниот свет за да бидат дешифрирани. Но релацијата помеѓу недопирливото и опипливото културно наследство (во овој случај предметите) е нераздвојна. Сепак би рекла дека вистинското депо за едно наследство всушност е човечкиот мозок, а телото е само инструмент со кое тоа стапува на сила и се материјализира. На добар пат сме да помислиме дека и човечкиот идентитет може да претставува артефакт?
Хм…
Знаеме дека времето е мудро. ,,Најмудро” од сите димензии. Затоа што ги познава сите тајни и ги крие сите одговори. А тоа нели е понекогаш, поважно од се. Важно е исто како и нашиот одговор. Кој лежи некаде ,,длабоко закопан” во времето …
