web analytics
За мене



Василка Димитровска
магистер по археологија
Скопје, Македонија
e-mail: info@arheo.com.mk

Текстовите на сајтот не се лекторирани

ЧПП
Прирачник за коментирање

Haemus Journal
UNESCO Club HAEMUS
My pages and blogs

Blog in english

Архео-креатива

Verba volant scripta manent

Video|Channels|Community

Archive for the ‘Етнологија’ Category

PostHeaderIcon Зошто Галичката свадба нема никогаш да биде на листата на УНЕСКО

Да се биде менаџер и директор на ХАЕМУС – центар за научно истражување и промоција на културата, е навистина одговорна работа. Бидејќи сум по професија археолог и мојата експертиза го опфаќа пред се’ материјалното културно наследство, за да го усовршам своето знаење минатата година бев дел од семинарот за „Имплементација на УНЕСКО конвенцијата за заштита на нематеријалното културно наследство на човештвото (Париз, 2003) на национално ниво“ организиран од ИСТМ-Мк, во партнерство со Националната Комисија за УНЕСКО за Република Македонија и Регионалниот центар за заштита на нематеријалното културно наследство во југоисточна Европа со центар во Софија (Бугарија), а под покровителство на Министерството за култура на Република Македонија.

Vasilka_Dimitrovska_Certificate_UNESCO_ICH

Мојот сертификат за успешно помината обука на семинарот за „Имплементација на УНЕСКО конвенцијата за заштита на нематеријалното културно наследство на човештвото на национално ниво

 

Терминот „нематеријално културно наследство“ значи обичаи, претставувања, изрази, знаење, вештини – како и инструменти, предмети, артефакти и културни предели  што се во врска со нив – коишто заедниците, групите и, во определени случаи, поединци ги препознаваат како дел од своето културно наследство. Ова нематеријално културно наследство што се пренесува од генерација на генерација, постојано се возобновува од заедници и групи во функција на нивната окруженост, нивната интерактивност со природата и нивната историја, го јакне нивното чувство за идентитет и континуитет на тој начин промовирајќи го почитувањето на културната различност и на човечката креативност.

Конвенцијата на УНЕСКО за заштита, афирмација и промоција на светското нематеријално културно наследство ратификувана од Владата на РМ во јуни 2006

Оваа Конвенција досега е ратификувана во 155 држави во светот. Со текот на времето таа се покажала како еден од најважните акти на УНЕСКО бидејќи ја покажува сериозноста на една држава кога еднаш ќе се заштити некое културно добро, дека презема обврска да ги применува и спроведува актите од оваа Конвенција. Од 2013 година Република Македонија успешно реализираше впишување на три нематеријални културни добра во листите на УНЕСКО (Обичајот „Четрсе“ од Штип и орото „Копачката“ од Драмче, кои се впишани на репрезентативната листа на УНЕСКО и „Гласоечкото пеење од Долни Полог“ впишано на УНЕСКО-та листа за ургентна заштита). Во процес се и две мултинационални апликации за можно впишување на „Практиките поврзани со прославувањето на 1 март“ и „Пролетните веселби: Хидрелез/Ерделези“. Придобивката од впишувањет на оваа листа ја валоризира и ја признава посебноста на наследството на светско ниво. Заштитувањето и афирмацијата на едно културно добро може да брендира една држава или регион, да го направи препознатлив во светски рамки и со тоа да му го зголеми економскиот бенефит. Од тие причини ХАЕМУС го форсираше Источниот плански регион на Република Македонија како регион на УНЕСКО, бидејќи и самите како организација сме носители на македонскиот дел од апликацијата во УНЕСКО за прогласување на ,,мартинките” како светско културно наследство.

Кои се всушност барањата на оваа Конвенција на УНЕСКО?  Оваа конвенција бара од една држава на листата на заштитени добра на УНЕСКО да предложи исклучиво нематеријално културно наследство (НКН) кое е живо и се уште се пренесува по устен пат. Конвенцијата се однесува на нематеријалното или живо наследство и таа ги опфаќа сите практики, презентации, експресии, инструменти, артефакти, знаења и вештини кои заедниците, групите или индивидуите ги препознаваат како дел од своето културно наследство. Инаку НКН се манифестира во следните домени: а) усна традиција и изразување, вклучувајќи го и јазикот како пренесувач на нематеријалното културно наследство; б) изведувачки уметности; ц) обичаи, ритуали и празнични случувања; д) сознанија и обичаи што се однесуваат на природата и на универзумот; е) традиционални занаети; додека пак под терминот „заштита“ се означуваат мерки чија цел е да се обезбеди опстојување на нематеријалното културно наследство, вклучувајќи ја неговата идентификација, документација, истражување, зачувување, заштита, промоција, вреднување, пренесување, особено преку формално и неформално образование, како и ревитализација на различните аспекти на тоа наследство. Следејќи ги овие начела, сите културни добра кои се поттикнати да опстојуваат по вештачки пат, независно дали се спонзорирани од поединци или од државата како што се на пример ,,Тешкото” и ,,Галичката свадба”, нема никојпат да бидат впишани на листата на НКН на УНЕСКО.

За да ја заокружиме долгогодишната работа на ХАЕМУС и на УНЕСКО Клуб ХАЕМУС во областа на нематеријалното културно наследство, како организација поднесовме барање до УНЕСКО за советодавно тело од Република Македонија во областа на НКН

HAEMUS_UNESCO_ICH_Application

Одговорот на УНЕСКО повод тековната апликација на ХАЕМУС за советодавно тело за НКН од Република Македонија

Отсекогаш сум сметала дека (не)грижата за културното наследство претставува лична карта за интимната хигената на една персона и на една нација кон своите корени. Мојата работа не е да ви се допаѓам на вам, ниту на било кого. Во богатиот и колоритен свет на визуелната перцепција, јас сум само една алатка во методолошката постапка при откривање, евидентирање, презентација и промоција на културното наследство кое му припаѓа на целиот свет. Македонскиот етнос е како хард-диск кој со текот на вековите апсорбирал кодови и ги вткал во сопствениот фолклор. И се додека во катастарот на умот го селектирам минатото, ќе спијам со очи широко отворени.

PostHeaderIcon Неколку научни белешки околу Коледе и Бадник

Секоја година, години по ред, што на социјалните мрежи што офлајн го објаснувам начинот на кој паганските обичаи се претопиле во христијанството и создале симпатична симбиоза од традиција и религија. И дека македонскиот етнос е како како хард-диск кој со текот на вековите апсорбирал кодови и ги вткал во сопствениот фолклор. Постојано читам контрадикторни изјави во медиумите кога ќе дојдат на ред да се слават Коледе и Бадник, па решив да споделам сумирани белешки кои се научно публикувани за да останат во интернет архивата. Со други зборови, во рамките на ‘глобализацијата’, ако религијата може да ни одговори на прашањето ‘Кои не сме ние’, тогаш традицијата дефинитивно во многу поголем обем а со многу помала контроверзност, ни кажува ‘Кои сме ние’. ‘Верувајте’ во религијата, ама чувајте ја традицијата! 

books_traditions_beliefs_rituals

Дел од користената литература за овој текст

Коледе

Коледе е традиционален обичај кој започнува вечерта на 05. Јануари со коледарски оган, продолжува утрината со коледарски песни и трае до пладнето на 06. Јануари. Палењето на коледарскиот оган е во организација на скоро секоја селска или градска населба/општина во Македонија каде годишно се бира ‘’кум’’, кој е задолжен за менаџментот на настанот (дрва, музика, храна, пијалок). Се пали оган околу кој луѓето се социјализираат, јадат, пеат песни и го прескокнуваат, останувајќи/бдеејќи додека не изгасне. Утрото се карактеризира со коледари, помала или поголема мешана обредна поворка составена пред се’ од деца од предучилишна или училишна возраст. Тие носат коледарски стапчиња и со торбичка на рамо одат од куќа на куќа, тропаат и пеат обредни коледарски песни. Притоа им посакуваат на домаќините здравје, среќа и бериќет, а за возврат добиваат пари, овошје (ореви, костени, портокали, јаболка) и/или бомбони и др. Најчеста песна за време на овој обред е ‘Коледе леде, паднало греде…’, која завршува со зборови кои го најавуваат доаѓањето на најголемиот христијански празник – Божиќ. Коледе завршува на пладне на 06. Јануари кога преминува во Бадник.

badnikovo_lepce_2015
Breaking b(re)ad #Бадник2015 во мојата фамилија

Бадник

Обичај кој се празнува од пладне на 06. Јануари се до вечерта наспроти Божиќ и вклучува магиско-обредни дејства кои во минатото имале за цел да предизвикаат плодност на добитокот, родност на посевите и благосостојба на домаќините. За време на празникот вообичаено е луѓето да се дома во кругот на своето семејство, па оттука и поговорката: ,,Пред Божиќ, зад Божиќ, каде и да си, дома да си”. Бадник го карактеризираат: бадниковото гранче, бадниковото лепче и бадниковата вечера. Според народните верувања, најчесто како бадниково дрво се употребува гранката од даб, кој се сметала за свето дрво на кое му се припишувало волшебна моќ, да ја штити куќата од гром и оган. Луѓето може да го купат дабовото гранче во црква или да го наберат самите во планина, а честопати се украсува и вратата од домот со вакви гранчиња. Во меѓувреме домаќинката меси бадниково лепче во кое вметнува паричка, но поради брзиот начин на живот и немање доволно слободно време, денеска бадникови погачи со паричка се продаваат и во супермакетите.

Пред почетокот на вечерата се практикува обичајот на канење, кога Господ се повикува со зборовите: ,,Ела Боже да вечераме”. Бадниковата вечера започнува со палење на свеќа и понекогаш кадење на масата со темјан. Вечерата традиционално е без месни производи и се карактеризира исклучиво со посна храна. Клучниот момент од бадниковата вечерата е кршењето на лепчето во кое е вметната паричката, а парчињата се делат помеѓу членовите на семејството. Се смета дека оној кому ќе му се падне паричката, ќе го следи среќа во текот на целата претстојна година. Паричката може да се чува или пак да се однесе во црква и да се остави на икона. Кога ќе се седне на бадниковата вечера, мора да се касне од се што е поставено на неа и не се станува додека не се заврши. Според обичајот, храната од трпезата не се крева и се остава да стои цела вечер. За крај на вечерата се смета палењето на бадниковото гранче.

badnik

Имам да ви посакам само едно нешто воочи Божиќ. Нека ви биде оваа година благословена во секој поглед и нека биде подобра од претходната на секое поле. Од мене толку, од Господ, појќе. Среќен Бадник драги пријатели, мир со вас! 

За сајтот

Добредојдовте на мојот сајт. Доколку ви се допаѓаат текстовите и сакате да ме следите кликнете на RSS фидот. Текстовите на сајтот не се лекторирани. Сајтот е заштитен со Законот за авторски и сродни права на Република Македонија.

Почитувајте ја лиценцата на Криејтив Комонс пред да позајмите без прашање.

Василка Димитровска магистер по археологија

Пребарувај по сајтот
Follow my research

SVPINI ROMANI
HAEMUS E-Shop



Моја книга за Руг Баир
Категории
Архива