Археолошки дневник vol.2.1/2 ©

Archive for the ‘Политика’ Category

Една мумијата откриена при археолошките ископувања во 2003 година во Кина, која датира од нивното бронзено доба, по пат на форензички испитувања е утврдено дека покрај себе имала едно ќесе полно со листови од билката марихуана. Според археолозите се работи за човек на возраст од 40-50 години кои тие го идентификувале како шаман, а растението како состојка која се користела при неговите ритуали. Мене ова ми звучи прилично логично, со оглед на социјалниот поредок во праисторијата. Чисто онака се прашувам како ли умрел човеков, оти не верувам дека го уапсиле затоа што поседува недозволени супстаници? Или подобро кажано, овие супстанци во тоа време биле прилично пожелни доколку шаманот сакал да ја унапреди својата заедница преку состојбата на поинаква свесност, која пак од друга страна се одразила при содавањето на светската (пред се карпеста) уметност и со текот на годините стана едно поле преку кое се објаснуваат одредени феномени во доцнопалеолитската уметност именувани како ентопти.

Шаманот е лице кое има комбинација на духовната моќ од нашиот матичен доктор, свештеник, волшебник и уметник, поет и психотерапевт. Преку транс или халуциногено искуството тој служи како врска помеѓу овој и духовниот свет. Теоријата која ги вклучува шаманите генерално се базира на неодамнешните студии на африканската карпеста уметност (племето Сан), но таа не може на пример да ја објасни сличноста помеѓу отпечатоците на раце во Европа и Австралија и нефигуративната уметност (т.н ентоптичка), која е базирана пред се на едноставни геометриски форми. Како основа за оваа теорија отсуствува најважното, етнографски записи со кои може да се направи обид да се докаже поврзаноста помеѓу шаманите и палеолитската уметност, допирајќи ја преку тоа нивната духовност и религијата, ако воопшто може да стане збор за религија во палеолитот.

Со оглед на тоа што поголемиот дел од оваа уметност (се мисли пред се на доцнопалеолитската, но тука спаѓаат и подоцнежните периоди) исполува комплексни социјални и уметнички карактеристики, се покажала потребата од нејзина интерпретација. А желбата за интерпретација на ова поле е прилично моќна и веќе еден век се кршат научните копја која од теориите ќе надвладее. Во летото 1988 година, во престижното списание Current Archaeology излезе написот ‘The signs of all times‘. Авторите David Lewis-Williams и Tomas Dowson предложија еден нов модел за интерптретација на оваа уметност, кој на почетокот беше примен со голема скепска. Сега веќе поголем дел од научниот свет се сложува со теоријата за примена на невропсихолошкиот модел во интерпретација на доцнопалеолитската уметност. Но за David Lewis-Williams, ентоптите, племето Сан, халуциногените дејствија и состојбата на поинаква свесност при содавањето на уметноста можеби во некоја друга прилика.

Ние немаме шамани, ама имаме фармери чија процедура за апсењето поради поседување на лековити халуциногени супстанци се случи за помалку од 24 часа, а притоа забораваме дека ентоптички феномени создадени при поинаква свесност се покажале како патеводителка за добробит на целото човештво и благодарение на нив се толкуваат почетоците на уметноста. Но ова е веројатно тип(к)олошка грешка. Cannabis s(T)ativa во Македонија? Ох, значи мора да се многу мртви, да ги повикаме на помош археолозите!

Анси, а не си? Сепак се е само оптичка илузија. 

What is cultural heritage about? Does people from some country can recognize in the present, what kind of category will be included on the heritage list in the future? What are the character and the impact of this heritage projects for the new generations? These are some of the questions I am facing of as an archaeologist and as a professional tourist guide every day. And actually, how it looks like for I day, if you imagine that you are a tourist in your own city, and you hiring a guide to tell you the story.

In his latest project entitled “City Tour 2000-2010“, the artist Zoran Poposki hired me, because I work both, with cultural heritage and with tourism. This time I gave him a tour of the cultural landmarks created during the last decade in Skopje, the city we have lived in since our birth.

In the description of the project, he will write: ”The tour of the new icons of the urban cultural landscape is set out against a background of massive economic and social transformation of public space in this post-socialist city, resulting in an increased need for interpretation of this new topography of meaning”.

Photo documentation of the tour can be seen here.

The photographies are property of @Zoran Poposki

Во почетокот Господ го создаде светот за шест дена, а седмиот го остави за фудбалот во времињата кога наместо топка, веројатно се шутирале камења. Што секако е спорт кој не ви го препорачувам.

Најстарото споменување за фудбалот датира од Кина во периодот околу 476 година п.н.е – 221 година н.е. Jа опишува игра Cuju, која е нешто слично на она што е денеска нашироко познато како фудбал. Иако треба да се знае дека Фудбалот е заедничко име за повеќе спортови во кои се употребува топка, со цел е да се постигне гол. Историјатот на фудбалот познава многу настани поврзани со него, како на пример најстарата зачувана топка на светот, која беше донесена на почетокот од светкото првенство во фудбал во Германија за да посведочи за културните традиции на овој спорт.

Според Градската администрација за Културно наследство на Пекинг за време на припремата на Олимписките игри во Кина, археолозите откриле преку 1500 артефакти на 18 олимписки локации. На повеќето од овие локации никнаа стадионите на кои се играа фудбалските натпревари на оваа олимпијада.

Во контекст на фудбалот како пропратен феномен скоро отсекогаш се појавувале тепачките помеѓу пристрасните приврзаници на спротивставените екипи. Се надевам дека ви е се уште свеж настанот од пред две-три години кога бандитското однесување на италијанските навивачи уби полицаец, а притоа умре и еден инспекор на кого му фрлија бомба.

А propos фудбалот, си приспомнувам на еден интересен момент од животот на старите Римјани. Сликата која ја гледате е фреска од Помпеја, насловена како ,,Тепачката во амфитеатарот“. Насликана е според еден вистинит настан кој се случил 59-та година од н.е., кога на сред гладијаторска утакмица се испотепале присутните гледачи, навивачи на двата соседни града Помпеја и Нецериа. Целиот настан стигнал дури до сенатот. На крајот императорот решил амфитеатарот во Помеја да го суспендира на 10 години.

Можете ли да замислите од колку големи размери требало да биде ваков настан во тоа време, штом стигнал до Нерон.  Зошто ова ми изгледа доста познато??? А?

Светското првенство во фудбал 2010 кое денеска завршува во Јужноафриканската Република го гледав на интернет без коментар и лишено од лошиот пренос на МТВ, а го следев на твитер (hasg tag #svecko). Твитер се надмина себе си во однос на апдејтувањето на статусите кои може да се разделат на илјадници категории, кому како по желба. Не сум некој пасиониран вљубеник на овој спорт, не навивам за никого посебно, а немам ниту некој омилен фудбалски тим. Се што сакам е добар фудбал, кој неоспорно го видовме и покрај тоа што беше отежнато уживањето во натпреварите поради вознемирувачкиот звук на вувузелите, кои беа на работ да се забранат.

Го гледав отварањето и ми се допадна. Под закрилата на ова првенство ќе остане кампањата 1GOAL – EDUCATION FOR ALL. Мислам дека FIFA има направено многу добар потег со ангажирањето на Шакира, зошто само мега ѕвездите можат да потегнат кампања која ќе влезе во потсвеста на луѓето и ќе има подолготраен ефект. Сепак, и покрај неколкуте химни како она ептен заразната на K’NAAN, за мене најфудбалска песна на сите времиња ќе остане Carnaval De Paris. Песна која секогаш и во било кое време ме потсетува на најважната споредна работа во животот на многу луѓе.

For the record …  вечерва е финалето на Светското првенство во фудбал во Јужноафриканската републикa, во кое играат Шпанија против Холандија. Немам фаворит, навивам за фудбалот, молам, ништо лично.

Дополнување: Финалниот натпревар заврши 1:0 во полза на Шпанија, против тимот на Холандија. Новиот светски (моментално и европски) првак во фудбал е екипата на Шпанија. Честитки за освоената титула.