Археолошки дневник vol.2.1/2 ©

Многу одамна се спремам да направам рецензија на еден број од списанието на Европските археолози (European Journal of Archaeology), официјално научно гласило на ЕАА, кои тие во голема мера го посветија на археологијата, новите медиуми и стапиците и границите кои овие форми на изразување ги поставуваат во новото комуникациско доба.

Како археолози ние комуницираме секојдневно. Во зависнот од околностите тоа може да биде со други археолози, со студенти, со медиумите или јавната публика. И секогаш таа комуникација изискува јазик кој би бил разбирлив за сите инволвирани субјекти. Јас сум веројатно единствениот археолог (со мали исклучоци) кој пишува на интернет и чија комуникација е двонасочна. Секој ден моето мислење и текстовите кои ги објавувам на блогот се подложни на вниманието од стотици луѓе кои имаат свој став и понекогаш го оставаат во вид на коментар.

Не сум комуниколог, ниту човек кој работи со медиуми, но поради природата на работите да водам еден од најавтентичните блогови во Македонија морав самата да поминам низ неколку етапи кои ми ја овозможија таа комуникација со јавноста. Блог-археологијата според пост-модернистите е дел од т.н. ‘демократско знаење’, посебно бидејќи ја вклучува најважната ставка – двонасочната директна комуникација помеѓу блогерот/археологот и читателите (коментаторите). Блогот како една од “поживите материи” на новите медиуми е токму причината што ја натера археологијата да се помести од мемливата прашина и статичност и да стане дел од популарната култура. Особено откако се зголемија формите за метаподатоци каде се’ што се пишува, може и визуелно да се претстави. Тоа овозможува преку новите медиуми да се спроведат сите иновативни методи за учење и истражување. Така на пример секое мое пребарување/истражување (не мора да е научно) јас прво го почнувам на Интернет. А потоа по правилото линк-линк отвора или книга-книга препорачува.

Бројот 10.1 на ЕЈА, насловен како ‘Archaeological Engagements: New Media and Beyond’ вклучува седум автори кои ја истражуваат поврзаноста на археологијата, новите медиуми како и голем број на современи културни феномени. Археологијата во комбинација со новите медиуми (посебно комуникациските технологии), се појавува во различни форми од кои некои почнуваат да влијаат дури и врз секојдневниот живот на луѓето. Ова вклучува огромен дијапазон на веќе етаблирани формaти за пренесување на пораки како: филмот, фотографијата, интернетот, потоа компјутерските игри и on line световите, се до одредени алтернативни субкултури на урбаното истражување. На овој начин новите медиуми почнаа да ја преиспитуваат и да ја предзивикуваат вистинската природа на археологијата како наука. Во продолжение следат застапените автори и нивните теми:

Introduction: Archaeology and New Media: Practices and Possibilites by Troels Myrup Kristensen
Playing with the Past: A review of Three ‘Archaeological’ PC Games by Andrew Gardner
Second Lives: Online Worlds for Archaeological Teaching and Research by Shawn Graham
300 Six Packs: Pop Culture Takes on Thermopylae by Jenny Wallensten
Archaeology on the Web: A German Perspective by Constanze Witt
Electric Strata: Assemblage and Changes in Postgraduate Publication on the Internet by Alun Salt
Archaeology on the Ground: The Memory Practices of David Webb by Chris Witmore
Urban Exploration as Archaeological Engagement: A Review of http://infiltration.org by Tim Flohr Sørensen

Заклучок

Интернетот сам по себе веројатно ќе понуди во иднина уште многу начини на директни комуникации помеѓу археолозите и нивната публика кои би резултирале со плодотворни дебати. Но во меѓувреме што се случува со претставата на луѓето за археолозите?

На 06/02/2010, најпознатиот женски археолог на светот и јунакиња на компјутерски игри и филмови – Лара Крофт, го прослави својот 13ти роденден. На оваа годишнина стана јасно дека претставата која луѓето ја имаат за археологијата, археолозите и нивната работа, се шири и метастазира преку медиумите. Нејзиниот пандан, веќе етаблираниот имиџ на Индијана Џонс е се она што не би сакала да бидам во претходните два, во следните 3 животи и класичен пример како не треба да делува еден вистински археолог. Но за жал Индијана Џонс и Лара Крофт се најпознатите и најприфатените изградени претстави што ги имаат луѓето пред себе кога ќе помислат на археолог. Овие измислени карактери се толку навлезени во сите пори од капиталистичката индустрија за експлоатирање на археологијата, што дури и некои од репликите на ‘артефактите’ во филмовите се продаваат по баснословни суми. На овој начин политичката економија на визуелните медиуми во археологијата комплетно си ја остварува својата цел.

Но што станува кога археолозите треба навистина да комуницираат со публиката преку употреба на новите медиуми? Претпоставувам дека на многумина кои се бават со оваа наука, се уште им е свежо сеќавањето на неодамнешните скандали во хрватската археологија, кога медиумите навистина ги побркаа лончињата, па угледни археолози мораа да реагираат јавно. Но на прагот од 21 век веројатно малкумина археолози ја сфатија предноста да комуницираат преку новите медиуми.

Да се визуелизираат информациите од светот на археологијата изискува од археолозите огромни комуникациски способности. Бидејќи медиум, независно од својот формат е всушноста секоја подлога (површина) па дури и амбиент, реален или виртуелен, кој може да пренесе порака. Затоа драги колеги, бидете спремни, не гледаат сите со исти очи, а посебно тоа што ‘секое седиште, има свое гледиште’. И секако, нумериран број во кино салите.

Пред некој ден пристигна известување за нов пронајдок во Етиопија, во регионот Дика, кој најверојатно ќе ги помести културните граници на човечкиот род. Се работи за фосилни животински коски кои покажуваат траги од сечење со камен за да се отстрани од нив срцевината. Пронајдените наоди од Етиопија по староста се совпаѓаат со хоминидните остатоци на Australopithecus afarensis, и секако најрепрезентативниот примерок од овој вид претставен со фосилот “Lucy“.

Палеолитот кој го опфаќа целиот плеистоцен, до почеток на холоценот или нашата геолошка сегашност, е поделен на три периода – Ран, Среден и Доцен Палеолит.

Во Раниот Палеолит припаѓаат културите Олдован и Ашелен. Една од најстарите култури означена како Олдован (Oldowan) ја опфаќа индустријата на наједноставните алатки во форма на камени облутоци со оштри рабови кои човекот познат како Homo habilis ги изработил пред околу 2,5 милиона години во Африка. Истовремено со него живеле и Australepithicus-ите, но се уште со сигурност не се знае дали и тие изработувале алатки. Токму поради ова, откритието во Етиопија кое е веќе е публикувано во списанието Nature, добива на тежина.

Култура на облутоци (eng. Pebble culture)

Ознака за најстарата палеолитска култура, која во Африка, Азија и Европа и претходи на ашеленската култура. Се карактеризира со орудие во голема мера изработено од кварцни облутоци, и тоа со помош на елементарна техника на одбивање – со директен удар на еден камен врз работ од друг камен. На овој начин се добива чопер (chopper), еднострано или двострано изделкан, со отпорен раб погоден за дробење и расцепување на тврди материјали (дрво, коска), а покрај него и неколку кратки одбитоци кои служеле за стругање и сечење на кожа, тетиви и месо од животни.

‘Зошто македонските археолози треба да публикуваат на Интернет под лиценцата на Creative Commons‘ е насловот на еден мој научен труд кој во 2009 година излезе во списанието Културен Живот. Истоимената темата ја пријавив на последниот симпозиум на македонските археолози во Кичево, но за жал од оправдани причини задоцнив утрината кога ми беше закажан распоредот за презентација и не успеав да ја претставам пред своите колеги. Текстовите од овие симпозиуми обично се публикуваат во списанието Macedonia acta archaeologica, официјално гласило на МАНД, но јас се решив наместо таму, да го предадам во Културен Живот бидејќи мојот став е дека не можам да чекам со децении да се публикува зборникот од овој симпозиум, кога повеќето од податоците ќе бидат апдејтувани, застарени и надминати. Патем, после неполни две години од последниот симпозум одржан во декемви 2008 година во Кичево, Macedonia acta archaeologica се уште не е издадена. Со вакви потези, едноставно, научното цунами во археологијата не гази и не одминува.

Зошто избрав ваков наслов за текст? Затоа што моментално не постои ниту едно печатено или интернет специјализирано издание каде македонските археолози би ги публикувале своите мислења. МАВ не го сметам за релевантна библиографска единица, бидејќи дистирибуираните информации се парцијални. Факт е дека на интернет не постои воопшто било какво списание каде што ќе се прочитаат најновите достигнувања, истражувања и публикувања од областа на археологијата во Македонија. Во недостаток на оваков тип беседник, читателите заинтересирани за оваа наука сублимираните информации за одредени под дисциплини можат ги најдат на неколку места: дневни весници, специјализирани магазини (Порта 3 или Премин), блогови, сајтови и проекти на интернет (на пр. Проект Растко Македонија) кои вклучуваат во голема мера секакви други истражувачки профили, освен археолози.

Зошто македонските археолози треба да публикуваат на Интернет под лиценцата на Криејтив Комонс

Многупати разработувани во моите постови, ова се теми кои генерално се непознати за научата сфера во Македонија. Иако можеби сето ова наизглед звучи лесно, сепак е тежок патот по кој моментално чекори македонската археологија. Во текстот се обидувам да им предочам на моите колеги, но и на сите засегнати и заинтересирани за оваа тематика, што се случува кога една научна методологија ќе се преслика на интернет преку примената на Новите Медиуми, а притоа се искористат новите технологии со придружните алатки кои се генерално бесплатни. Исто така го сумблимирам се она коешто сметам дека им е потребно на археолозите за да се запознаат со предностите кои ги нудат лиценците на Криејтив Комонс, во надеж дека можеби еден ден ќе се скрши јазичната бариера во on line публикувањето, а со тоа ќе се зголеми и нашето присуство во дигиталниот свет.