Археолошки дневник vol.2.1/2 ©

National Geographic’s Expedition Week

2008-11-18T20:02:04Z

Почнувајќи од вчера, во периодот од 16-23 Ноември 2008, National Geographic Channel ќе пуштии on line видеа со научни студии од нивната неодамнешна продукција, од кои девет премиерно за прв пат. Независно дали се стари или нови, повеќето од видеата третираат иста тематика, а тоа е археологијата.

National Geographic Society е едно од најстарите списанија на светот кое излегува во континуитет. Основано е во 1888 година со цел да се пронаоѓаат, истражуваат и публикуваат научните достигнувања. Денеска не постои човек кој не чул за него, и со исклучок на Македонија, сите балкански земји со соодветна лиценца го публикуваат на сопствен јазик кој само придонесува за нивна огромна самопромоција.

Сите видеа се пропратени со фотографии и референтни линкови каде може да се прочитаат адекватни текстови за третираната тематика.

Каква ли уживанција … не само за археолозите

Линк: http://channel.nationalgeographic.com/series/expedition-week/

Гостување на Археоблог во емисијата Ало Скопје

2008-11-18T18:30:05Z

На 17. Ноември.2008 заедно со Дарко и Фемгерила ќе бидам гостин во емисијата Ало Скопје која секој ден од 17:30 ч. се емитува на националната и сателитската Наша ТВ. Кој сака нека повели да не гледа … ќе зборуваме претежно за изминатата блог конференција BlogOpen 2008 одржана во Бор, за книгата Блогопедија, но верувам дека неминовно ќе се допрат и теми кои општо се однесуваат и на блогерството во Македонија.

Телевизија: НАША ТВ
Домаќин: Александра Соколовска
Емисија: АЛО СКОПЈЕ
Датум: Понеделник, Ноември 17, 2008
Време: 17:30-18:45 pm

Интернет линк: http://88.85.97.202/nasatv

Апдејт: За оние кои не успеале да ја изгледаат емисијата, благодарение на анoнимен гледач, истата е аплодувана на интернет. Првиот дел можете се погледне на: ttp://makvideo.net/play.php?vid=2007

а останатите по правилото линк, линк, отвора.

Босна и Херцеговина добива Катедра по археологија

2008-11-12T12:47:16Z

Верувале или не, за прв пат во своето постоење Босна и Херцеговина конечно ќе добие Катедра по археологија (1,2). Ова е веројатно историски момент за земјата која комплетно беше уништена од војната во поранешна Југославија и во која царувааат квази-научници како Османагиќ и неговите Пирамиди, а вистинските археолози се соочуваат со немоќ при спасување на културното наследството барајќи при тоа помош од Европските археолози.

На припомош ќе дојде стручен кадар од Австрија, Германија и Словенија, но мене ме чуди фактот зошто се изоставени колегите од блиските соседни земји како Србија и Хрватска, кои и најмногу би имале корист од подоцнежните откритија со оглед на близината со БиХ, како и минатото кое во помал или поголемн обем било дел од археологијата/историјата на овие земји.

Во БиХ постои веќе една Катедра по археологија (во Мостар), основана пред неколку години, каде (според извори во весниците?!) исто така има одлични стручњаци.

До сега студенти по археологија од Босна и Херцеговина главно среќавав во Загреб и Љубљана. Па, нека им е со среќа на идните колеги. Unfortunatelly, they will pass the road less travelled.

ТРАДИЦИОНАЛЕН БЕСПЛАТЕН РАЗГЛЕД НА СКОПЈЕ

2008-11-09T18:10:43Z

Организатор: Туристички Сојуз на Скопје (ТСК)
Домаќин: Arwena
Тип: Еднодневна тура низ Скопје
Датум: Сабота, Ноември 15, 2008
Време: 11:00 am
Локација: Пред Дрводекор (спроти хотелот Holliday inn)
Град: Скопје, Македонија (погледни ја мапата)

Контакти на ТСК: телефон - 02 309 32 16; e-mail: info@skopjetourism.org

Туристичкиот Сојуз на Скопје вo сабота на 15.11.2008 за сите граѓани организира бесплатен разглед на градот со посета на културно-историските споменици Свети Спас, Скопското Кале, Скупи и Свети Пантелејмон.

Ова е традиционална туристичка атракција која се организира секоја година во чест на 13 Ноември - Денот на ослободувањето на Скопје. Во реализација на овој настан покрај Туристички Сојуз на Скопје партиципираат и: Здружението на водичи на Скопје, Завод за заштита на споменици на културата на Република Македонија, Македонската православна црква и превозниците “Млаз” и “Вардар Еxpres”.

Поканети се сите заинтересираните граѓани на незаборавен излет. Се посетуваат сите наведени локации, со различен распоред во зависност од итинерарот кој ќе го добие водичот.

Автобусите ќе тргнат од пред Дрводекор, спроти Холидеј Ин во 11 часот.

Се надевам се гледаме на едно убаво дружење, јас ќе бидам официјален водич на еден од седумте автобуси.

Групна фотографија на луѓето кои дојдоа на
бесплатна тура низ археолошкиот локалитет Скопско Кале
што ја организирав пред настапот на Синтезис.

Where the Hell is Matt?

2008-11-08T07:12:47Z

Во моментов Where the Hell is Matt? е веројатно едно од најгледаните видеа на популарната мрежа youtube, со преку 11 милиони кликања од 20.08.2008 кога за прв пат е претставено на јавноста. Се работи за едноставниот видео клип на Matt Harding, човек кој работи на развивање видео игри, и неговото танцување пред најпрепознатливите интернационални места низ светот.

Мет одамна го стокмил ова видео додека бил еднашка на одмор во 14 земји , а подоцна го праќал на своите пријатели и роднини за забава. Меѓутоа видеото доживеало невиден интерес и било постојано препраќано, па Мет се решил да направи второ продолжение во 2006 и трето во 2008 година. Во последната апдејтувана верзија која е 83 видео клип најгледан на сите времиња на youtube и 92 - Most Subscribed (All Time), Мatt танцува во 42 земји околу светот со илјадници статисти околу него.

Видеото е забавно, а башка и поучно за светското културно наследство. Она што мене ми беше интересно (секако освен музиката која ми се допаѓа) е тоа што Мет ги има одбрано најпознатите и најтипичните landmarks во земјите кои ги посетил. Претпоставувате дека ова е одлична реклама за земјите каде гостувал. Каде ли само спиеше нашето Министерство за култура додека Matt го снимал видео клипот за помалку од 190 илјади евра.

Стоби

2008-11-07T08:48:19Z

Археолошкиот локалитет Стоби претставува своевиден музеј под отворено небо и непресушен извор на информации за цивилизациите кои имале шанса да бидат жители на овој град низ столетијата.

Авионска снимка на Стоби

Да стигнете во Стоби кој се наоѓа во Градско на местото каде реката Еригон (Црна) се влева во Аксиос (Вардар), независно од каде доаѓате, секако морате да му пријдете од автопатот Е 75. Имајте во предвид дека на локалитетот можете да му пристапите од два различни правци.

Минатото лето Стоби беше седмата дестинација на етно-групата Синтезис каде што тие одржаа бесплатен концерт. Настапот беше во склопот на нивната мини турнеја, во обидот за афирмација на заборавените локалитети со големо културнo значење. Посетителите имааа специјално упатство за нивниот итинерар низ локалитетот. Откако на влезот ќе го минеа Музејот, движејќи се по улицата Via Principalis Inferior, прво ги одминуваа Цивилната и Северната базилика зад кои се наоѓа Малата бања, а потоа ги поздравуваа Евреите во Синагогата базилика. Ако одлучеа да свртат на аголот лево вдолж улицата VIa Axia движејќи се накај Римскиот форум, попатно можеа да се воодушевуваат на мозаиците во Куќата на Псалмите.

Кликни на планот за големена верзија

Објектите во Стоби од планот:

1. Театар 2. Коцкарница 3. Епископска резиденција 4. Затвор 5 Полукружен плоштад 6. Via Sacra 7. Porta Heraclea 8. Епископска базилика 9. Баптистериум 10. Domus Fulonica 11. Via Principalis Superior 12. Теодосијанскапалата 13. Куќата на Партениј 14. Via Theodosia 15.Куќата на Паристерија 16. Via Principalis Inferior 17.Голема бања18. Градска чешма 19. Via Axia 20. Полихармова палата 21. Синагога базилика 22. Мала бања 23. Цивилна базилика 24. Северна базилика 25. Римски форум 26. Музеј

Но доколку решеа да се оладат на Градската чешма во близина на Куќата на Перистеријата која освен на главната, излегува и на аголот од улиците Via Principalis Superior и Via Theodosia, тогаш имаа голема шанса да ги видат Теодосијанската палата и Куќата на Партениј. Пред да стигнат до Театарот како крајна дестинација за тој ден, за да ги слушнат Синтезис, можеа да се одморат на ширината сместена помеѓу Затворот, Коцкарницата, Епископската резиденција и Domus Fulonica. Подоцна преку Епископската базилика и Баптистериумот кои можат да се видат и на излегување, се упатуваа кон излезот на Стоби поминувајќи низ Полукружниот плоштад и улицата Via Sacra. Го напуштаа Стоби преку Porta Heraclea. За оние кои пристигнаа од оваа страна, секако распоредот на движење беше во обратна насока.

Во Римскиот Форум со моите пријатели

Посетителите кои дојдоа во Стоби за да ги слушаат Синтезис, имаа несекојдневна можност да присуствуваат и на археолошките ископувања на Римскиот форум кои се се уште во тек, а кој подоцна треба да се приготви и за туристичка презентација. Римскиот форум е монументална градба од јавен карактер што ги надминувала провинцијалните рамки. Поточно, станува збор за објект достоен само за град со ранг на муниципиум, каков што бил Стоби. Според културните слоеви градбата функционирала во 2-3 век, иако постојат индиции дека нејзината изградба била кон крајот на 1 век. Во 3 век згаснува функционирањето на форумот, веројатно по наездата на Готите, кога бил вандалски уништен, за што говори насилното кршење на статуите и опожарувањето на објектот.

Реконструкција во 3D на Римскиот форум во Стоби

Но моментот на кој треба да се обрне особено внимание е севкупноста на постоечките архитектонски објекти во овој антички град, кој навидум може да ги збуни посетителите. Имено, шетајќи низ споменатиот локалитет човек може многу лесно да се пренесе од сегашноста во еден древен свет за кој останале да сведочат само камените монументални зданија. Да проба, да ги замисли за момент животните прикаски на старите Стобјани, нивните желби, мечти, страдања… Но исто така може многу лесно да се загуби низ вековите. Oд проста причина поради тоа што ,,она кое го гледате денеска во Стоби никогаш во ниту еден момент од постоењето на градот не изгледало така, туку се должи на долгогодишните археолошки ископувања, заштита и конзервирање на објектите”. Значи сите тие форуми, куќи и останати градби од јавен (профан) или сакрален карактер потекнуваат од различен период и оној кој не ја познава доволно историјата и историјатот на градот, може многу лесно да добие погрешен впечаток дека Стоби игледал онака, како што го гледа во моментов. Истото важи и за Скупи, како и за можеби најпознатиот локалитет под отворено небо - Ефес (Ephesus) во Турција, каде на прсти можат да се набројат градбите кои потекнуваат од ист временски период.

Rеконструкција на Куќата на Партениј

Стоби, еден од бисерите кои егзистирале за време на Римскиот период во Македонија, полека си го наоѓаат своето место на мапата од културните богатства на светот. За овој локалитет е напишано многу, но ќе биде напишано уште повеќе. Сепак и тоа не е доволно за да ја долови испирацијата кој ја непрестајно им ја пружа на археолозите, уметниците и туристите.

Каталогот за Стоби може да се симне тука.

Постот е сублимат од текстовите:

Упатство за употреба: Како да ги слушате Синтезис во Стоби
Погрешни археолошки впечатоци - Римскиот форум во Стоби
Римскиот форум во Стоби - каталог

=====================
Препорачана литература:

- Археолошката карта на Македонија, Том 2, МАНУ, Скопје, 1996.
- Папазоглу Фанула, Македонски градови у римско доба, Скопје, 1957.
- Wiseman, J. R.(Excavations at Stobi) - статии во АЈА и JFA.
- Петрова Елеонора, Стоби (водич), Музеј на Македонија, Скопје, 2003.
- Микулчиќ Иван, Антички градови во Македонија, МАНУ, книга 8, Скопје, 1999.
- Микулчиќ Иван, Стоби (монографија), Скопје, 2006.

Како се создава културна политика на една земја - Јапонија

2008-11-04T23:40:02Z

Сите поранешни цивилизации независно дали е тоа арапската, римската или некоја друга, во времето на своето егзистирање се простирале на големи територии опфаќајќи повеќе денешни држави. Отткука прилично интересна ми е Јапонија. Јапонската цивилизација на некој начин е ендемска, бидејќи за разлика од многу други земји, веројатно е еднинствена каде границите на нејзината културата се поклопуваат со границите на простирањето на државата.

Се чини дека Јапонците задржале се што е можно поавтентично од својата култура, со која е запознаен и остатокот од светот: кимоно, икебана, гејшите, архитектурата, церемонијата при пиење на чај, калиграфија, боречки вештини и др. Во последните години Јапонија се смета за една од најбогатите земји во светот, меѓутоа нејзините жители се соочуват со проблемот каде да ги потрошат парите навор од нивната држава. Затоа и не треба да чуди трендот дека Јапонија и јапонците се појавуваат како купувачи на најскапоцените уметнички дела од рангот на : Сезан, Гоген, Реноар, Матис …

Она што сакам да го нагласам во овој текст не е само културната политика на една земја која се труди да ја задржи автентичноста. Туку неоспорниот факт кој на Европа и се случува кон крајот на 20-от и 21-от век. Истото она кое се случило со Африка и Азија во претходните векови. Врвни уметнички достигнувања кои се настанати во сферата на една култура, стануваат сопственост и трофеј на музеите во друга култура.

Се поставува прашањето дали од толку многу создавање на “културна индустрија” - “едукацијата” со достигнувањата од минатото неминовно води кон културна индустријализација. A музеите и нивните поставки ја претставуваа уметноста само низ призмата на економијата, која пак доаѓа како резултат на прилагодувањето кон пазарот. На крај краева, никој денска не е рамнодушен кон бројот на посетителите во еден музеј, нели!?

Perfect (virtual) murder

2008-10-30T20:27:21Z

Во овој пост решив малку да се занимавам со убиствата. Нели ви паднало чудно што сите археолози обожаваат убиства. И се трудат да ги oдгонетнат. Верувајте, колку и да звучи бизарно, не постои археолог кој не сака да копа гробови. :))))

Дали би сакале да извршите совршено убиство? Испланирано до најситниот детал, без никој да ве открие. Да го припремате долго и осветољувиво, за потоа да ликувате. А што ако најмите тим на форензичари? Да ги платите најдобрите научници кои се занимаваат со истажување на убиствата, за да ви смислат убиство од кое нема да остане ни трага? Може ли да се прелаже форензиката?

За жал ќе морам да ве разочарам. Совршено убиство не постои, иако можеби постои совршен план.

Скоро секогаш има потешкотии да се докаже некое убиство во нашето совремие, а замислете тоа да се случило пред илјадници години. Но со помош на методологиите од форензиката, дури и најситниот детал станува доволно видлив за да потврди одредени претпоставки.

Овие благодетите кои ги носи 21 век во форма на придобивки од IT технологијата, ги користат и археолозите. Така во последните 20 години создадена е уште уште една научна гранка т.н Форензичката археологија. Современите форензичари - археолози како и криминолозите - форензичари работат со најновите техники, методологии и софтверски програми. Токму тие им овозможуваат да изгенерирааат компаративни податоци на чија база подоцна по пат на елиминација, побргу се доаѓа до решението. Единствено најголемата разлика кај современите форензичари во однос на класичните археолози е во тоа што работат со случаи кои се сега и овде, а не со убиства стари илјадници години, каде попатно временски поради најразлични причини, се изгубиле повеќето од информациите. И не се достапни за споредба, поради тоа што изчезнале, или постојат само во еден примерок кој ако се даде на анализа би се уништил засекогаш.

Предностите и инструмените кои ги користат археолошките форензичари се употребени во обидот да се докаже едно убиство од железното доба на т.н. Lindow man, национално богатство на British Museum. Всушност се работи за човечко тело кое добро се конзервирало, благодарение на тоа што со векови било депонирано во едно мочуриште во близината на местото Lindow Moss, СИ Англија.

Да се вратиме за момент пак на убиствата. Виртуелното убиство е уште по перфидно од она физичкото, иако и тука постои т.н. компјутерска форензика. За Интернетот важи правилото дека што и да направите во дигиталниот свет, оставате уште повидлива трага отколку во реалниот. Jас на вас не мора да ви се допаѓам, но можам да ви го променам, па дури и убијам вашиот виртуелен идентитет. Сопствениот идентитет го креирате самите вие. Можете да создадете колку сакате идентитети на Интернет според својатата желба и соништа. И потоа да се обидете да ги убиете. Но знаете ли кој може всушност може да го убие виртуелниот идентитет? Не оној кој го поседува никот, туку оној кој го поседува ~~пасвордот~~.

Тука веќе нема помош ни од форензичарите.

Отворена покана - Неолитско Село “Тумба Маџари”

2008-10-29T18:44:54Z

Археолошкиот локалитет Тумба Маџари четврт век чекаше да стане споменик , и уште толку да биде конвертиран во неолитско село, поточно музеј под отворено небо како што е случај со одреден дел од светското културно наследство.

За Тумба Маџари е надлежен Музејот на Македонија, кои спорадично го ископува повеќе од дваесеттина години, а во меѓувреме подигна и официјален веб сајт за овој археолошкиот локалитет.

Во Четврток, на 30.10.2008. год., во 11:00 часот нА локалитет Тумба Маџари, Музеј на Македонија и Општината Гази Баба упатија отворена покана за отворање на Неолитското Село “Тумба Маџари”. Овој настан се случува по повод завршувањето на првата фаза од археолошкиот проект “Реконструкција на неолитското село на локалитетот Тумба Маџари”.

Реконструкција на неолитска куќа од Говрлево

Кратко инфо за локалитетот:

Тумбата Маџари е неолитска населба која се наоѓа во северо-источниот крај на Скопје, помеѓу денешните населби Ченто и Маџари.

Претставува мала височинка - тумба со пречник во основа од 220 м. и висина од 3 м. Со изградба на претходно споменатите населби, а особено со неконтролираното подигнување на дивоградби врз и околу неа, создаден е нов амбиент во кој тумбата дури и не се забележува. Со градежните работи културниот слој е доста оштетен. Речиси 3/4 од населбата е целосно уништен за археолошки ископувања. Останата е само северозападната периферија од населбата на која и се вршат археолошките ископувања. На овој начин констатирано е дека се работи за средно неолитска населба со 3 м. културен слој кој хронолошки припаѓа на периодот помеѓу 6000 и 4000 години пред н.е.

Покрај остатоци од населбински куќи, значајно место завземаат керамиката, но и наодите од култна пластика, посебно антропоморфната. Пред се тоа е ГОЛЕМАТА МАЈКА БОГИНКА, заштитничка на плодноста и куќата, представена на начин што е досега непознат помеѓу неолитските култури од другите балкански простори.

Како се стигнува до локалитетот:

Археолошкиот локалитет Тумба Маџари се наоѓа во населбата Ченто (помеѓу детското село и стадионот Борис Трајковски) и до него освен со автомобил се стигнува и со автобуските линии 23 (најблизу), како и 45, 65 и др. Во непосредна близина е на фудбалското игралиште, на околу 700 м., од левата страна на автопатот Скопје-Куманово-Велес.

Линкови:
Официјална страница на археолошкиот локалитет Тумба Маџари
Тумба Маџари на Македонската Википедија

Дополнителни линкови:
Големите Мајки Богинки - култ или…
Третман на археолошките локалитети во културен предел
Неолитско село во Македонија - музеј под отворено небо

Поклони ми град за денот на мојот роденден …

2008-10-19T08:58:55Z

Кога ќе се појави овој пост јас ќе бидам далеку. Толку далеку што вреди уште еден момент мистерија пред конечно да ја кажам јавно мојата мала, кратко чувана, но долго посакувана тајна. Нема да ви се верува дека во 21 век исто како во минатото, некој може да ви поклони град. Но не било каков град, туку градот-бајка. Градот во кој однапред знаев дека во исто време ќе ми биде и убаво и романтично, единствено и неповторливо. Град кој ако не постоел, тогаш би требало одново да се создаде.

На сите пријатели на денот на мојот роденден им праќам прегратки и поздрави од прекрасната Венеција.

Ден за ден
непрекален
мечтаелен,
ден…

Ден во кој
напишав
препишав
од некој иден…
ден..

Ден во кој
созревам
истекувам…
се преобразувам во…
ден.

Ден во кој
содадов
ист таков ден
За да можам
еден ден
да пронајдам
ден…
како овој
ден.

Семантичка архитектура

2008-10-30T20:25:02Z

Не постои град во Македонија во кој не е изградена специфична автентична архитектура. Од она кое можев да го откријам читајќи за повеќето од објектите, понекогаш не им се знае ниту точното датирање, бидејќи се честопати поправани и преправани, дислоцирани или инкорпорирани во некое друго здание. Сепак секоја архитектура му дава карактеристичен белег на градот во кој се наоѓа и независно дали се уште постои или не, останува да живее под наслагите на приказните кое времето ги рони и ситни како и нивните фасади.

Железното сидро покрај кејот на Вардар

Урбаната семантичка архитектура треба само навидум да ни создаде специфично препознатлива слика за едно место. Но не смееме притоа да заборавиме дека нашата земја е спој од цркви, џамии, саат кули, тврдини, анови, амами, мостови, кули, чешми и др. кои претставуваат симболи на една сакрална и профана архитектура со типична слика за македонските градови. Профаното и сакралното културно наследство постои насекаде во светот. Но во Македонија, каде што се уште живеат припадници на голем број етноси и религии, овие објекти опстојувале и опстојуваат едни покрај други со векови како редок, ако не и единствен пример на коегзистенција во Европа и светот.

Така во Скопје има едно Тасино чешмиче кај Државна болница, едно сидро покрај Вардар од левата страна на влезот кон Чаршијата, еден портал на Учителска школа кај Матичното и едни столбови во Градскиот парк кај Фонтаната кои личат на антички, но се средновековни и згора потекнуваат од џамија. Катадневно сите ние поминуваме покрај десетици и стотици архитектонски објекти незнаејќи за нивното потекло, а користејќи ги како репери и ориентири.

Средновековни столбови налик на “антички” во Градскиот парк

Секој град има свои белези и оние зданија кои биле дел од нечие минато, се наша сегашност. Исто како што објектите од нашата сегашност ќе бидат нечие туѓо минато. Ако не заради друго, треба да ги познаваме поради нашата традиција. Зошто во нив додека минуваме, по мал дел од нас вткајуваме. Во нашите прекрасни семантички ,,урбани” артефакти.

Рацете на уметниците

2008-10-30T20:24:42Z

На времето кога полагав приемен испит за на факултет, ми се падна прашањето: Дали биле современици Албрехт Дирер и Сандро Ботичели. По кратко размислување одговорив - Не. Користејќи ја визуелната логика, го споредив сликарството на Дирер со она на уметниците од Ренесансата, и ми се виде сосема поинакво.

На оваа случка се сетив откако го прочитав написот во Политикин Забавник за сликата ,,Раце” на Дирер. Уметникот ја насликал во најдлабока жалост во спомен на својот брат кој добил тешки повреди на рацете од работата на полето, додека во меѓувреме Дирер продавал слики за да му обезбеди школување. Сликата во исто време е израз и на најдлабока благодарност и на најдлабока тага.

Иако неговите дела не се така лепршаво вдахновени како оние на ренесансните уметници, сепак Дирер кој бил колку мислител, толку уметник, слободно може да се постави во историјата на уметноста покрај Леонардо и Микеланџело. Можеби не толку многу по својата тематика, но според временскиот период творештвото на Дирер сепак спаѓа во ремек делата на Ренесансата. Колку за споредба, еве некои негови современици кој ја допреле истата тематика - ,,Раце“, но од еден сосема поинаков агол.

Рацете се оние кои водат, укажуваат, покажуваат. Кои упатуваат, пронаоѓаат, кои подаруваат и земаат. Раце кои молат, преколнуваат, раце кои живот даваат, раце кои создаваат, благословуваат. Во зависност од етникумот, народната религија и симболизмот, рацете можат да имаат најразлично толкување.

Антрополозите сметаат дека гестот на подигнување или испружување на раката за да се покаже што човекот гледа, е желба да се допре некој или нешто кое е се уште вон сопствениот (личниот) досег. Па сепак рацете можат да симболизираат многу работи во зависност од нивната позиција и движење. Но Body language е засебна наука за гестикулациите на телото, а не за личниот отпечаток на уметниците врз платното, кој честопати за нас останува мистериозно неразјаснет.

Во секој случај ете јас ви подавам пријателска рака. И ве канам на една прошетка по мојот сајт. Се надевам во него ќе ги внесете само своите виртуелни стапки, а од него ќе го понесете мирот и спокојството.

Ѓердани ли се ѓердани - Ѓерданите како дел од историјата на човештвото

2008-10-16T07:14:54Z

Ѓерданот или како што го нарекуваат нашите баби - огрлица, претставува накит за врат. Во употреба бил уште од најстарите времиња, а се состои од перфорирани монистри или привезоци од најразличен материјал, кои по некаков случаен, спонатан или намерен редослед се нанижани и врзани околу вратот.

Ако некој некогаш се обидел да направи ѓердан, или бразлетна, тогаш знае дека му се потребни илјадници школки за да го стори тоа. Ама ете потребни се само неколку школки да ги протресат добро темелите за теориите за човековата еволуција.

Од мојот пост Школките од Пештерата на гулабите

Во најстарото доба ѓерданите биле од школки, полжави, животински заби, парчиња на темен јаглен, делови од рогови, правилно обликувани парчиња на коски и песок, и најчесто биле сложувани без никаков ред. Во неолитот за изработка на ѓердани веќе биле користени монистри од ист материјал, и биле редени по правилно така да понекогаш сочинувале сложени и естетски изведени композиции. Во бронзеното и железното време се употребувале монистри од бакар, бронза, сребро и злато, обично со геометриски облици, како и монистри од ќилибар, стакло и стаклена паста.

Накитот на Големите
Мајки богинки

Ѓердан - Неолит
Велушина

Во Грција ѓерданите биле од тешки парчиња на злато, за што сведочат наодите на повеќето археолошки локалитети од тоа време. Биле составени од мноштво на златни конуси, лопатести, биконични или цилиндрични привезоци изработени во техниките на филигран и гранулација. Нешто поедноставни се ѓерданите од златни шупливи цевчести или биконични привезоци. Подоцна ѓерданите станале полесни, составени од златни ланчиња, со низа на мали и лесни привезоци, медаљони и амулети, или само со еден златен украс од предната страна како: чворот на Херакле, женска глава или гранат врамен со злато и со врежана фигурална претстава.

Ѓерданите (monilia) биле вообичаен дел од накитот и во римското време. Биле изработувани од бронза, злато и богато украсени со скапоцени камења, а понекогаш и комбинирани со врамени камеи, медаљони и златни парички.

Ѓердан од
римско време

Ѓердан од хеленистички
период

Посебна форма на ѓердани од едно парче на метал - било тоа да е бакар, бронза, железо, злато или сребро, се нарекува торквес. Првите познати биле со кружна форма, со свиткани отворени краеви, мазни, понекогаш орнаментирани со врежување, или тордирани. Потоа ќе се прошират низ цела Европа и ќе се задржат во употреба се до крајот на доцното железно време. Кај Келтите на пример, торквесот станал знак на воинот, племенскиот шаман, и херојот. Oвој тип на накит бил исто така познат во стариот Рим. Прикаската вели дека познатиот Titus Manlius Torquatus некаде околу 361 год. пред н.е го добил надимакот Торкватус, затоа што во дуел го победил галскиот главатар и го земал неговиот торквес. Подоцна римските војници ќе ги носат торквесите како вообичаен дел од својот накит.

Бронзен галски торквес

Торквес - Св. Еразмо

Како изгледал накитот во средниот век, поточно во византискиот период најмногу можеме да дознаеме од фескоживописот и од иконите. Но тоа важи за Источното римско царство, зошто во Западното кое подоцна ќе се распадне на многу моќни држави каде владетелите биле поклоници на убавината, накитот го откриваме по еден сосема поинаков пат. А тоа се уметничките слики на славните сликари.

Царица Теодора Сан Витале - мозаик

La Bella Simonetta Sandro Botticelli

И додека поголем период од средниот век кај нас се уште се поклопува со владеењето на Византија, остатокот на Западна Европа ќе биде зафатен од вибрантните уметнички правци, од кои секако најголем печат ќе остават ренесансата, барокот и раскошноста на рококото.

Овие уметнички правци кои своето место ќе го најдат и во дизајнирањето на накитот, ќе бидат наследени од Викторијанската епоха. Со доаѓањето на кралицата Викторија во 1837 на престолот, ќе се внесе една доза на романтика и национализам во креацијата на ѓерданите. По 1760 година во Лондон и во Бирминген се појавува правењето на лажна бижутерија. Новата филозофија која ќе внесе револуција во Уметноста и занаетите ќе се прошири по 1870-та година како реакција на масовната машинска индустрија.

Типични Викторијански ѓердани

Во XX век креацијата на ѓерданите ќе претрпи големи влијанија од Арт Нуво правецот, Коко Шанел во 30-ите години, Холивудскиот гламур во 40-ите, и нивно повторно оживувањето во блескавите сцени од сериските сапуници Далас и Династија.

Joan Collins со накит од Династија

Во XXI век со напредокот на технологијата и изумот на голем број вештачки создадени материјали (кои меѓу другото можат и да ги заменат вистинските драгоцени или полудрагоцени камења) практично е возможно сета фантазија за ѓерданите да се преточи во стварност. А, постои ли жена која не би сакала таа фантазија да ја носи околу вратот?

* * *

Текстот беше нарачан за августовскиот број на списанието Комплетна во 2006 година. Се обидов зададената тема накит кај жената да ја спојам со археолгијата. За издавачката куќа Нампрес пишувам веќе со години. Ја користам можноста да се заблагодарам на неколку силни жени кои ми овозможија дел од моите текстови да се овековечат на (каква таква) хартија и археологијата и уметноста да стигне до секој дом, во времињата кога немав сопствен блог. Инаку фор д рекорд, се уште пишувам за нив.

Пикасо е плагијатор

2008-10-14T20:05:45Z

Срам да му е на Пикасо :)))

На барање од повеќе блогери го препостирам клипчево.
А двене копчиња за “ундо” се закон

Како изгледа Археоблог публикуван на српски јазик

2008-10-16T06:03:03Z

На конкурсот за Блогопедија 2008, кој го распиша BITNO, а во рамките на веќе одржаниот BlogOpen во Бор - Србија, се пријавив со два текста - Блогот како виртуелен артефакт и Дајте ми два три-податока и јас ќе ви конструирам вистина. Долго време размислував дали да пратам мои текстови на еден ваков конкурс, кој сметав дека е пред се книжевен. Најмногу поради тоа што вообичаено третирам теми од археологијата и воопшто од културното наследство кои честопати се стручни и од петни жили се трудам да не звучат стерилно и натрупано со мистифицирани термини од непознато потекло.

Искрено, мислев дека првиот текст е некако повеќе адекватен за книга како Блогопедија, можеби затоа што задира во суштината на релацијата блог –> археологија. Па сепак излезе да бидам публикувана со тема која најмалку ја очекував, но се протега во позадината на Археоблог сите овие години и точно ја отсликува мојата долготрајна преокупација со Археологијата на идентитетот.

За сите оние кои би сакале да прочитаат како изгледа овој текст преведен на српски, тука го постирам во оригинал. Преводот од македонски јазик е на Вероника Костадинова, а лектурата на Bane Dimitrijević и Ana Janković.

Dajte mi dva-tri podatka i ja ću vam konstruisati istinu

Pitanje je koliko je kulturno bogatstsvo jedne zemlje sigurno. Ne iz bezbednosnih razloga, nego iz naučnih. Arheološka memorija isto tako može biti vrlo selektivna. Na Balkanu ima bezbroj ovakvih primera, a nasvežiji su tzv. “Piramide u Bosni”. Čak i nakon trogodišnjih arheoloških iskopavanja, ipak nisu nam obznanile svoj specificni lik, te još uvek ne znamo kakvi su ih drevno-bosanski entiteti izgradili. Ostaće ipak kao svedok uspešnog marketinškog pokušaja jedne zemlje uništene od rata, da postavi svoju kulturu na mapu sveta. Najinteresantniji trenutak u celoj ovoj lakrdiji je taj što iza projekata nije stao niko drugi nego li sama Bosanska Vlada. Iako piramide u Bosni nisu konkretna tema ovog posta, kad sam ih već spomenula postaviću i pitanje -gde je ovde istina?