Archive for the ‘Скопје’ Category
Project: Skopje tour – City Tour of the Decade
What is cultural heritage about? Does people from some country can recognize in the present, what kind of category will be included on the heritage list in the future? What are the character and the impact of this heritage projects for the new generations? These are some of the questions I am facing of as an archaeologist and as a professional tourist guide every day. And actually, how it looks like for I day, if you imagine that you are a tourist in your own city, and you hiring a guide to tell you the story.
In his latest project entitled “City Tour 2000-2010“, the artist Zoran Poposki hired me, because I work both, with cultural heritage and with tourism. This time I gave him a tour of the cultural landmarks created during the last decade in Skopje, the city we have lived in since our birth.
In the description of the project, he will write: ”The tour of the new icons of the urban cultural landscape is set out against a background of massive economic and social transformation of public space in this post-socialist city, resulting in an increased need for interpretation of this new topography of meaning”.
Photo documentation of the tour can be seen here.
The photographies are property of @Zoran Poposki
Кулието во Скопје
Отоманската архитектура е архитектура на Отоманската империја. Како туристички водич честопати имам можност на туристите кои ја посетуваат Македонија да им го покажувам културно богатство кое останало како наследство од оваа огромно царство. Исламската култура забранила било какво сликарско и вајарско претставување на светите и живите суштества, но затоа оставила монументална архитектура која во Скопје е особено видлива во стариот дел од градот. Поради присуството на исламски објекти кои го издржале палењето на генералот Пиколомини во 1689 година, како и земјотресот од 1963 година, стариот дел познат и како Стара Чаршија, уште во средновековието добил ориентален изглед.
Како типичен пример од подигнувањето на градбите од профан и сакрален карактер кај древните Турци останале комплексите означени како кулие (кülliye) во чиј состав имало џамија, карвансарај (преноќиште), медреса (средно училиште), имарет (јавна кујна), мектеб (основно училиште), турбе (мавзолеј, гробница) и амам (јавна бања). Тоа впрочем бил и најлесниот начин да се шири исламот како религија. Многу често терминот кулие се меша со имарет или јавна кујна, која била веројатно еден од најголемите објекти во ракмите на овој комплекс, каде гравитирале најмногу луѓе. Така на пример Имаретот во стариот дел на Кавала, е еден архитектонски комплекс околу чие јадро изникнале станмбени населби, па во таа смисла овој термин би можел да се тертира на рангот од старите агори и форуми, бидејќи тука се случувале важни содржини, вклучувајќи ја културната, религиозната и трговската политика на едно место, град или држава.
Еден од најинтригантните делови на Старата чаршија која во 2008 година беше комплетно ставена под Законот за заштита на културно наследство, се наоѓа на потегот помеѓу Скопското Кале и Бит Пазар, каде некогаш живееле занаетчиите кои работеле во дуќаните наоколу. Според архитектонските остатоци, овој простор ми даде идеја да претпоставам дека на ова место во време на Отоманскиот период најверојатно се наоѓало скопското кулие. Од овој отомански архитектонски амбиент денеска останале само Мустафа-Пашината Џамија (1492), Куршумли-Ан (1549-50) надобро сочуван ан кој се наоѓа во склопот на Музејот на Македонија со кој овој дамнешен комплекс е пресечен во ’70 години од 20 век, како и Шенѓул Амамот, кој е лоциран веднаш до Куршумли Ан и чии остатоци се се’ уште видливи.
Туристите се најчесто заинтересирани да ги дознаат обичаите кои се практикувале во овие културно-историски споменици. Па се додкеа не почнаа реставраторските зафати во 2007 година, заедно влегуваме во Мустафа-Пашината џамијата каде прво се мијат од шадрванот (чешмата), оти муслиманскиот обичај го бара тоа од своите верници, а доколку сакаат можат да се помолат во една од најубавите и најимпозантните џамии во Македонија. Потоа се спуштаме до Куршумли Ан кој своето име го добил од турскиот збор kursunlu, кој на македонски значи ‘оловен’, поради оловниот покрив со кој бил покриен. Влегуваме низ малото вратниче вгнездено во огромната дрвена двокрилна врата и се движиме низ тремовите на отвореното двориште кое денеска претставува лапидариум за археолошки камени споменици од антиката до средниот век.
Овие споменици на културата во Македонија се извонреден пример за ‘живо’ културно наследство, бидејќи некои од нив се уште се користат во својата оригинална намена, или пак стекнале ново културно значење и функција. Опстоиле многу векови и во нив се вткаени приказните од времињата дамнешни раскажувајќи ни за почитувањето помеѓу религиите како дел од една култура и традиција која се уште опстојува во Република Македонија.
Со овој пост всушност ја промовирам книгата ‘Седум споменици на културата во Скопје и Скопско‘ на англиски јазик, чија промоција ќе се случи на 03. Јуни 2010 во 19:30; во Музеј на град Скопје. Благодарност до Гордана Велков од здружението Македонида, за одредени сугестии во врска со отоманската архитектура во Скопје.
Скопското Кале не смее да биде целосно истражено
Не се сложувам со изјавата дека ‘Скопската тврдина до јуни ќе биде целосно археолошки истражена‘, бидејќи тоа едноставно не смее да биде така. Методите со кои се служи археологијата постојано се развиваат и доколку не е возможно да се спроведат различни анализи и правовремено објавување на наодите, потребно е археолошкото ископување да се остави за во иднина. Денеска во многу земји (ама очигледно не и во Македонија), законски е регулирано дека 1/2 или барем 1/3 од наоѓалиштето мора да остане неистражено за некои понапредни методологии и идни генерации на археолози. Секако тоа не важи за заштитните истражувања, кога археолозите се доведени во позиција дека мораат да го спасат, она што во моментот може да се спаси. Но ова не е случај со Скопското Кале кое во последните неколку години се претвори во Arheoville на кое како на фарма работат повеќе од 300 археолози и работници.
Како изгледа сонда од праисторија на Скопското Кале
02.04.2010
Оваа 2010 година се навршија 3 години од ископувањето на Скопското Кале (сезона 2007, сезона 2008 и сезона 2009). Зошто го споменувам овој податок? Затоа што болна точка во македонската археологија е проблемот со непубликувањето на наодите. Законот за културно наследство кој може да се симне од сајтот на УНЗК (Управата за заштита на Културното наследство) укажуваат на тоа дека:
Археологот пред да го напушти теренот должен е да се потруди максимално тој да биде технички обезбеден. Во рок од 3 месеци да поднесе до УНЗК извештај за извршените археолошки истражувања. Во рок од една година на УНЗК да и ја предаде финалната документација од истите. Во рок од три години да ги објави резултатите и да ги предаде движните наоди на својата матична институција или друга национална музејска установа.
Како надокнада за неговиот труд, државата му дава на археологот научно право од три години за да може наодите кој ги пронашол да ги обработи и научно публикува. Потоа наодите се враќаат во институцијата која е задолжена за нив и по закон му припаѓаат на секој граѓанин на РМ, т.е. “Грижата за културното наследство и неговото почитување е должност на секој граѓанин” (ставка 5, член 7, глава I од Законот).
од мојот пост
Како убив артефакт – Непубликување на наодите, болна точка на македонската археологија
Пред извесно време поминав на Скопското Кале каде археолошките ископувања, конзервацијата и реконструкцијата на одредени делови од тврдината траат во континуитет од неколку месеци до неколку години. Сакав да им покажам на моите пријатели од странство што се случува со едно од најголемите и најскапите ископувања во Македонија, откако постои археологијата во нашата земја.
Обувки и отпадоци во сондите на Скопското Кале
02.04.2010
И после 3 години ископување и постојано присуство на луѓе од фелата на културното наследство, Скопското Кале тоне во ѓубре. Повелете посетете го и уверете се самите! Се прашувам зошто се фрлаат толку многу пари за археолошки ископувања и конзервација, а истовремено во сондите и јамите кои треба да се заштитени како културно добро, може да се презентира менито од исхраната на несовесните граѓани? Има ли некој надлежен кој треба да одговара за ваквото уништување на културното наследство кое му припаѓа на целиот свет?
Патем и јас бев дел од екипата во ископувањето од 2007 година, но ако мене ме прашате, наодите од Скопското Кале нема никогаш да се публикуваат. Тие се засекогаш загубени за науката. Не се работи за капацитет или квалитет, туку за когнитет во континуитет кој во последните 20 години и недостасува на македонската археологија. Но добро, да почекаме, можеби некогаш и некаде ќе се објави некој сериозен научен труд. Ако успееме да ги пронајдеме наодите во виртуелниот свет на македонскиот Arheoville.
