Археолошки дневник vol.2.1/2 ©

Archive for the ‘Документарни филмови’ Category

Пред неколку недели имав прилика да прошетам низ дел од Резерватот Јасен – сега преименуван во Јавното претпријатие за управување и заштита на повеќенаменското подрачје “Јасен” – Скопје, за кое е надлежна државата. Овој простор познат како поранешно воено ловиште, населен со исклучителна флора и фауна, во времето на комунизмот бил забранет за обичните луѓе. Поточно, во минатото им бил достапен само на политичките и воените елити, а од пред 2 години Јасен  е достапен за сите граѓани и е прогласена за резерват.

Ова не е моја прва посета на Јасен. Веќе два пати имам појдено во оваа прекрасна дестинација и секогаш сум воодушевена од околната и од недопрена природа. За прв пат влегов во Јасен во 1997/1998 како член на Спелеолошкото друштво “Пеони” од Скопје, кое беше ангажирано од страна на тогашната Електродистрибуција (сега ЕЛЕМ) за да ги евидентира и попише сите пештери и засолништа (поткарпи) во регионот што се планираше да биде потопен со вештачкото езеро Козјак, кое постои денеска во еден дел од резерватот. Една година подоцна се вратив назад со Музејот на Македонија на заштитните и пред се сондажни ископувања на пештерата Голема Пешт, каде за прв пат во македонската археологија по археолошки пат беше пронајдена палеолитска култура, подоцна публикувана и со методот на C14 датирана околу 45/50000 п.н.е. (период на Мустериенот).

Пештерата Голема Пешт, Здуње, сега скоро пред потопување поради нивото на вештачкото езеро Козајак

Овој пат бев гостин на Туристичката комора на Македонија, а преку турата замислена како фото сафари ни се укажа шанса да влеземе и да се прошетаме низ Јасен преку двете (Катланово и Кула) од неговите четири физички порти. Дополнително бевме угостени од страна на вработените во Јасен со исклучителни ручек составен од супа од фазан и месо од фазан во гарнир со зеленчук. Дивечот беше земен од фазанеријата која се наоѓа во склопот на овој комплекс, каде може да се купат фазани, а истите се обезбедуваат и за други ловишта.

Резерватот Јасен покрива околу 32.000 квадратни метри површина најчесто со шума и патишта, како и голем број на пократки не-асфалтирани патeки. Освен од лов, Jасен својата иднина ja гледа во развојот на природните ресурси и на еко-туризмот. Таму секогаш (во зависност од сезоната) можете да појдете на пешачење, планински велосипедизам, кампување покрај езерата Матка и Козјак, на параглајдинг, риболов, спелеологија, алпинизам, или пак само да уживате во бои кои ги сложила природата и во амбиентот кој ви прави да се чувствувате како да сте влегле во некој друг имагинарен свет. Толку далеку, но само на 30 километри од Скопје, главниот град на Република Македонија, Резерватот Јасен ги отвори портите за посетителите пред само неколку години.

На резерватот Јасен му се воодушевуваат сите, но сепак јас се обидов да го погледнам и со малку поинакви очи, како археолог и некој кој се труди на површината да испливаат сите културно-историски вредности од цивилизациите кои ја населувате територијата на Република Македонија. Забранет за јавноста со години, ова е регион во кој човечката нога што стапнала до сега очигледно не била заинтересирана да истражи малку повеќе, отколку своите лични егоистични амбиции за уживање. Со други зборови, поради забраната за влез во времето на комунизмот, Јасен е веројатно едно од ретките подрачја во Македонија каде не стапнала нога на археолог или тоа биле само некои спорадични можности на моите колеги.

За разлика од Кумановското блато кое било исушено после земјотресот во Скопје, кога престојував во Словенија, сфатив дека Ljubljansko barje е регион кој дава непроценливи информации како за археолошките култури кои го населувале во минатото, така и за животната средина која збогатува со нови информации ред други науки. Љубљанското блато не смее да го допре никој оти претставува подрачје заштитено со закон поради своите податливи културни и еко-фактори. А што се случува со Катлановското Блато кое е споменик на природата? Но да, тоа е Словенија. За разлика од нас, таа знае да цени се  што е вредно во рамките на својата држава, да го зачува и да го спакува во форма приемчива за сите.

Катлановското блато додека се уште било пловно, а има такви кои го паметат тоа, било постојано посетувано од луѓето кои тука престојувале и ловеле риба. Многу ме бендиса една фотографија која ја направил познатиот фотограф Благоја Дрнков, веројатно пред сушење на мочуриштето, каде во мал чун еден човек лови риба. Брод, сличен на оние дрвени бродови стари 4000 години што беа пронајдени во Ресен. Поради својата геолокација и природни карактеристики, скоро сум сосема убедена дека над и во околината на некогашното Катлановско езеро егзистирале наколни (тука мислам пред се на праисториски) населби кои оставиле траги во форма на материјална култура.

Бродовите од наколното живеалиште во Ресен, стари 4000 год.

Илјадници неистражени метри квадратни се огромен предизвик за археолозите. Ова е еден од начините да се згрижат со децении сите оние 400 (ако не веќе и 500) дипломирани, а невработени археолози во Македонија. Дури и без ископување, работејќи само на рекогносцирање (теренско препознавање) на овој регион можат да се добијат огромен дијапазон, кванититет и квалитет на информации кои верувам ќе заинтересираат и стручњаци од природните и многу други комплементарни науки. Секако, само ако се има слух за тоа од одредени ентитети во државава.

Во текстот се вгнездени некои од фотографиите кои ги направив за време на посетата на овој повеќенаменски регион. Разновидноста на пејсажот, флората и фауната се неверојатни и секогаш ќе ве однесат поблиску до природата. А зарем природата не беше онаа од која човекот ја црпи својата енергија и ресурсите?

Вчера некаде околу 13 ч беше промовиран проектот за архитектонското (пре)уредување на урбаното градско јадро на Скопје. За разлика од другите медиуми (тука мислам на печатените кои имаат свои веб сајтови), најбрзо реагираа од Утрински весник и први го искористија својот простор на интернет да известат за визијата како се замислува дека ќе изгледа Скопје во 2014 година.

Додека единствениот блогерај во Македонија беше паднат/недостапен, всушност вистинската реакција за Визуелизација на центарот на Скопје во 2014 се разви на твитер. Доколку се следи hash tagot #skopje2014, ќе најдете многу духовите и ведри коментари на моментално жешкава тема која го преокупираше скоро секој граѓанин на Македонија.

Веројатно двата твита кои ќе одат во историјата се :

@mgalevski: Најбољa заебанција у 2014 ќе биде се чекаме кај споменикот.#Skopje2014

@flebur: #skopje2014 добро е што ќе има коњ пред собрание – да не ја згреши некој шталата

Некои луѓе го користат твитер за маркетинг, некои за споделување, трети за дружење, а има и такви кои само сакаат да бидат “тука” помеѓу за да го означат своето постоење. Twitter е дел од (р)еволуцијата на интернетот, до толку што ако google не го вклучеше во своите пребарувања, имаше голема можност да го уништи. Одговорот е едноставен. На Веб 2.0 правилото е sharing is carying. Посебно кога е во real time, како на твитер.

Ова се некои мои постови на таа тема:

Твитер и археологијата
Не живеј пасивно, сподели активно
Твитај во реално време за да знае светот дека постоиш
Како револуцијата ќе биде твитувана
Некои мои размисли …

Во секој случај, за сите оние кои имаат отпор во еден свој текст веќе напишав:

Доколку не оставите траен запис на интернет, во иднината никој нема да знае ниту дека сте постоеле, ниту дека сте создале нешто зад себе. Ако мислите дека друштвените мрежи и твитер треба да одат по ѓаволите и сето тоа е губење на време, немојте да се грижите. Ако вие не ги пронајдете нив, верувајте во најскоро време, тие ќе ве пронајдат вас.

*     *     *

Би сакала да нагласам. Причината поради која сум повеќе наклонета кон твитер, отколку кон блогерај(и) е побрзо (би рекла молњевито) споделување на информации, но пред се пресек на мислењето за една тема/настан/случка. За кратко време сондажното истражување (означено со хаш таг) ќе ви даде приближно реален увид на ситуацијата, посебно кога се има во предвид урбанистички планови што е моменталниов.

Па, среќно пребарување. :)

Клучни зборови: Скопје2014, архитектура, плоштад, Македонија, коментари, блог, видео, Археоблог, Василка Димитровска, Skopje2014, architecture, square, Macedonia, comment, blog, video, youtube, Arheoblog, Vasilka Dimitrovska

Изминатава 2009 година ќе ја запомнам како исклучително успешна на професионален план. Многу конференции, појавување во медиумите и публикувани текстови придонесоа за прв пат кај македонските телевизии да биде цитиран еден блогер со својот став без извртување или плагирање на информациите.

Литература

Публикувани текстови за Културен живот, словенечкото списание “ARHEO”, pending on request за печатење уште два текста, еден за МАНД, еден за BAR на Archaeopress и не е така лошо за краток временски инттервал од пола година.

Ја направив научната реценија на обемната книга “Принципи во археологијата” од Даглас Прајс на македонски јазик, и покрај тоа што се уште не сум видела како ова печатено издание изгледа. Се работи за еден од проектите на Владата за збогатување на книжниот фонд во областа на повеќе науки, а терминолошките археолошки проблеми со кои се соочив ќе бидат изнесени во некој од идните постови.

Една година од објавувањето на мојата книга Археолошки денвник, таа беше ставена под лиценцата на Криејтив Комонс. Со оглед на тоа што бројот на превземања од интернет го надмина првиот печатен тираж, јас сум сосема задоволна од овој потег. Мојот текст Археологијата на твојата фамилија беше публикуван во книгата Blogopedija 2009 – која претставува сублимат од најдобрите постови за изминатава година пишувани на српски, хрватски, бошњачки или македонски јазик. Ова е втор пат еден мој текст да биде публикуван на регионално блогерско ниво, по минатата година кога за Blogopedia 2008 беше избран “Дајте ми два три-податока и јас ќе ви конструирам вистина“.

Во меѓувреме весникот Дневник се дрзна да плагира еден мој текст кој е неколку пати објавуван и преобјавуван. Но во оваа држава работите можат да се решат само ако се направи скандал или не дај боже несреќа, па се решив за сега да не предизвикувам непотребни “потопувања”, иако понекогаш е неопходно.

Ан-(тикви)зација

За прв пат во македонската археологија се појави терминот антиквизација, кој го следев од самиот почеток. Наметнат од една интелектуална елита кој не ја познава етимологијата на овој збор, а наголемо употребуван од мејнстрим – но пред се кај новите медиуми, во преголема желба за докажување на нашиот идентитет согоревме во сториите со духот и гробот на Александар Македонски кои предизвикаа вистински збрки. Сето тоа беше надополнето со несоодветните изјави на некои мои колеги за светските археолошки списанија, па луѓето можеа да донесат заклучок дека Македонија е некоја недоџија, таму богу иза трегера со фејкерско третирање на археологијата како наука, кое е застарено дури и за некои минати системи. Поглавјето за антиквизацијата го затворив како досие, бидејќи реално не постои, па да видиме која ќе биде новата играчка на “стручњаците” кои најмалку се разбираат во археологијата како наука ама многу сакаат за неа да зборуваат.

Конференции/дебати

Годинава се појавив вкупно на пет конференции и дебати: Употреба на кирилицата на интернет, Жените во технологијата – Дигитални граници (Фемфест), BlogOpen09 (Ниш), Glocal 2009 (Inside Social Media) и E-society 2009 (Jас Медиум). Ако на другите бев активен партиципант, тогаш на последната сигурно без една од ѕвездите на конференцијата, зошто топикот кој го презентирав најмногу влијаеше на медиумите бидејќи имаше и најголемо ангажирање од нивна страна за заштитата на нашите археолошки локалитети. Освен на Blogopen, регионалната блогерска конференција, каде бев гостин, на останатите бев говорник и/или учесник на дебати. Машала, оваа година нека бидат уште повеќе, да ја калиме дигиталната ера на археологијата.

Размисли/Мислења

Проектот Via Egnatia го следев, но за жал не се вклучив директно на терен поради кревкоста на здравјето. Информацијата ја проследив до една од националните телевизии кои направија прилог. Од веб сајтовите кои беа пуштени во оптек на интернет ги споменав страниците за археолошкиот локалитет Таор и Македонскиот Археолошки Весник. Кампањата за промоција на туризмот со малку вулгарно вметнување и надмоќност на археолошки елементи во спотовите, ја коментирав во повеќе наврати (1, 2, 3).

Јасно го кажав своето мислење против градење на црква на плоштадот во Скопје, зошто не живееме во свет без ставови. Го подигнав својот глас во повеќе текстови каде се обидов да укажам дека археологијата е јавна професија и археолозите мора да внимаваат што зборуваат во јавноста и кои тези ги публикуваат во текстовите, бидејќи на тој начин може долготрајно да обликуваат нечие туѓо мислење.

Медиуми

Од време на време се појавував на некоја од националните телевизии. Но oд септември до крајот на годината постојано бев инволвирана во случајот со уништувањето и спасувањето на археолошкиот локалитет Градиште, кај с. Граиште, демирхисарско. Тука телевизиските медиуми, пред се Канал 5 телевизија, ја одиграа најголемата улога. Комплетната документација може хронолошки да се прати на Археоблог вклучително со настапите на конференциите каде го заокружив со текст, презентација и видео материјал моето залагање за спасување на културното наслество (1, 2, 3, 4, 5, 6). Заклучокот беше дека покрај веќе востановените субјекти за заштита и презентација на нашто огромно богатство, во овој процес можат исто така да се вклучи и локалната самоуправа.

Во 2009 година заврши процесот во кој со уште неколку активни членови на Македонската Википедија ја создадовме Викимедија Македонија, организација која е официјален локален огранок на фондацијата Викимедија. Со тоа го озаконивме нашиот повеќегодишен придонес кон македонската верија на Википедија, која ја подигнавме од ништо и ја доведовме до стадиум на моментални 37 000 статии. Признавам, порано бев поактивна во ажурирањето на написите, но затоа сега работам на промоција на оваа енциклопедија.

Како за крај

Многу патувања, посети на терени, изводени домашни и странски туристички групи, публикувани популарни текстови за археологијата и културното наследство во домашните списанија, научна работа, пракса и колаборативни истражувања со одделите за Археологија при БАН во Софија и САНУ во Белград, само ја заокружија 2009 година.

Не ми смета товарот на социјално ангажиран археолог. Посебно со предностите кои ги нудат Новите медиуми. Денеска и без ископување може многу да се стори да се заштити и презентира културното наследство на една земја. А јас токму тоа и го правам со својата активност на интернет, а во последната година и вон него. Сепак:

“Да не постоеше мојот здрав разум и неспремноста на компромиси само поради сензации, немаше да постои толку години ни овој блог“