Археолошки дневник vol.2.1/2 ©

Archive for the ‘Бронзено време’ Category

Не знам од каде да почнам да ја елаборирам својата разочараност од третманот кон сопственото културно наследство. Можеби од вчерашната тура на која ги поведов моите драги пријатели, држејќи се до итинерарот Кокино – црквата Св. Ѓорѓи (Старо Нагоричане) – Етно-село (ресторанот) и на крајот Меморијалниот центар во Пелинце.

И веројатно се би било во најдобар ред, доколку вчера не побеснев на Кокино кога видов дека посетителите пушат цигари на ‘платформата’ и ги гасат пикавците од ‘престолите’, додека платениот чувар во маица синдикалка се сонча и врти чачкалица низ забите ко цајкан швалер. Ја опоменав госпоѓата, но за да не изигрувам Хитлер кога се однесува до нашето културно наследство, документирав и решив мојот револт јавно да го изразам на интернет.

Стајлингот на официјалниот чувар на Кокино

Во моментот на посетата на Кокино, не бев во својство на археолог, ниту на туристички водич, туку во својство на посетител, кој ете сака да помине пријатен викенд со своите пријатели покажувајќи им го културното наследство на Македонија. Што го расипува впечатокот на Кокино? Недостатокот на сигнализација, трасирање на патеките по кои треба да се движат посетителите, табли со опомени за фрлањето на отпадоци и корпи за ѓубре и најсетне, опомена дека родителите се одговорни за своите деца. На ова би требало да се надоврзе фактот дека нема официјално лице кое треба да ви објасни што да гледате во купот на карпи, оти Кокино како археолошки локалитет има природно геолошко потекло и претставува остаток од купа на еден помал вулкан.

Кокино е една прекрасна локација која официјално беше прогласена за културен предел. Се бориме истата да ја ставиме на листата на УНЕСКО, а притоа дозволуваме пред нашите очи да се уништува. Но Кокино е ништо во споредба со она што му се случува на Меморијалниот центар во Пелинце посветен на Асном, а изграден и пуштен во употреба во 2004г. Повторно куп отпушоци и деца како играат фудбал на платформата каде многу работи, пред се керамичките плочки, се оштетени. Малку фали некој фин центаршут да заврши во прекрасниот мозаик изработен од Корубин и Пенушлиски

Отпушоци од цигари врз и околу престолите на Кокино

Додека се докажува дали е или не е Кокино праисториска обсерваторија (мегалитска секако не е), треба да се направи долготраен план како овој локалитет да се заштити од временските, но пред се од материјалните уништувачи. Бидејќи Кокино е археолошки локалитет за кој знаеме дека нема да се повтори во историјата на човештвото, оти факт е дека секој локалитет било каде во светот сам по себе е уникатен и оригинален. Не можам да прифатам и не сакам да прифатам ваков третман на нашето културно богатство. Која трагедија од народ сме ние. Како да ни го почитуваат другите нашето културно наследство, кога самите не си го почитуваме. Зошто нашите сограѓани кога патуваат надвор од Македонија, по градовите и локалитетите се однесуваат пристојно, а дома се како багра! И како за крај, би сакала да ве прашам нешто. Ако за фрлање отпушок на улица се плаќа 50 евра казна, колку треба да чини казната за фрлање отпушок врз културно наследство и негово уништување?

Појаснување ЧЕТВРTО

Зошто науката има потреба од Геоархеологија

Daily it is forced home on the mind of the geologist that nothing,
not even the wind that blows,
is so unstable as the level of the crust of this earth.
—Charles Darwin, naturalist

Геологијата е важен аспект во човечкото минато. Археолошките истражувања кои се однесуваат на геологијата и географијата како науки за земјата се нарекува геоархеологија. Геоархеолозите работат со археолозите за да ги истражат геолошките аспекти на археолошките записи. Бидејќи археологијата е на и во земјата, геолошкиот контекст на археолошките наоди е од големо значење. Како дополнение, многу од суровините кои се користеле во минатото се од геолошки депозити на камен, глина, метални руди и овие извори може да бидат проучувани од перспектива на геоархеологијата.

Заедничкото тло во полето на геоархеологијата се пронаоѓа во апликација на геолошките методи во решавањето на археолошките прашања. Разбирањето на пејсажот и седиментите во кој се најдени археолошките материјали е есеснцијалниот дел за објаснување на човечкото однесување во минатото. Геологијата има спектар на методи и теории за формацијата на земјата кои се корисни во археологијата. Геоморфологијата е гранка на геологијата која конкретно се занимава со карактеристиките пронајдени на површината на земјата и процесите кои ги создаваат нив. Промените во пејсажот со текот на времето имаат значителни ефекти на човечкиот живот и мора да бидат документирани

Геоархеологијата се занимава со регионалните (пејсаж) и/или локални (место) степени на анализи. Многу гранки на геологијата се вклучени во геоархеологијата, на пример геоморфологијата (облици на земјата), глациологија (глацијација), хидрологија (водени површини), педологија (почви), петрологија (минерали), и седиментологија (седименти).

Драматичниот аспект на геоархеологијата го вклучува и проучувањето на природните катастрофи во минатото и нивното влијание на човечките животи. Бројни настани, како вулкански ерупции, полави и земјотреси ги уништувале човековите живеалишта во минатото, како и денес. Некои од овие настани биле од големи размери, погодиле големи заедници и доста големи региони. Во добро познатите примери се вклучуваат и ерупциите на Везув и Тера, кои избришале огромни градови и убиле илјадници луѓе. Некогаш вулканите уништуваат локалитети, но некогаш и ги создаваат како што е тоа случај со археолошкиот локалитет Кокино.

Кокино – природна геолошка формација

Тезата на астрономот Ценев дека луѓето се тие кои го направиле Кокино е сосема недоржлива од аспект на „степенот на вистинитоста на една постапка” која е темел на науката. Зошто нешто да направите, претходно не бе требало да постои во природата, а според геолошките истражувања на Недељко Ѓорѓевиќ – м-р и дилп. инж на геолошки науки, Кокино како локација се наоѓа на истото местото уште од доцниот плиоцен, додека карпите и престолите не се ништо друго туку зацврсната лава во каналот на еден помал вулкан.

Со сигурност може да се претпостави дека се работи за најмладата фаза на вулканската активност, со доцноплиоценска старост. Околу основниот отвор со овален, елиптично-хоризонтален пресек и размери 200х80 метри, во непосредна близина се регистрирани уште два мали (североисточно и југоисточно), послабо изразени, секундарни кратери, како резултат на паразитското излевање на лавата.

Во оваа фаза од вулканската активност излиената лава е со андензитски карактер, со јасно изразенo столбесто (призматично) лачење, предодреденo со сингенетски контракциони пукнатини и прслини, со вертикални и субвертикални агли.

Ѓорѓевиќ Н., 2003, 275.

Геоморфологија на Кокино е прилично добро елаборирана во вториот број на списанието Пирајхме, издание на Кумановскио музеј, од страна на геологот Ѓорѓевиќ кој објасува за вулканското потекло на овој локалитет. Со едноставни зборови, Татиќев камен е кратер од дамнешна вулканска купа и таму е се природно, вклучително со престолите и платформата на кои не се забележуваат траги од допoлнителни активности (делкање, полирање и сл..).

Во рамките на разгледувањето на овој проблем треба да се потенцира дека и самиот “престол” и платформата пред него се со природна предиспозиција на системски пукнатини и прслини со елементи на пад од 240/88, 165/90 и 105/5. Со овие пукнатини се ограничени скоро идеалните коцкаски блокови, кои луѓето релативно лесно можеле да ти тргнат и да оформат четири седишта со наслони, во низ еден покрај друг, свртени кон исток. Пред нив на идентичен начин е оформена платформата во две до три скоро хоризонтални нивоа, наменети за слушатели и гледачи.

Ѓорѓевиќ Н., 2003, 277.

Заклучок

Пукнатинските предиспозиции на “престолите”, на платформата, како и столбестото излачување на андензит не остваат простор да се направи претпоставка дека вулканската структура на археолошкиот локалитет Кокино е вештачка и дополнително обликувана од човекот. На овој начин се отфрла и веќе установената и прифатена терминологија за мегалитскиот карактер на ова наоѓалиште, бидејќи ниту на него, ниту во околината има траги од претпоставената мегалитска архитектура.

Што се однесува до реперите кои се предочени како база за археоастрономскиот карактер на оваа локација, треба дополнително да се утврди од страна на најмалку барем две светски научни независни институции дали се овие тврдења основани и со научна методологија да се прифатат или отфрлат како такви.

Почвата под нас може да ни даде многу информации. Затоа треба да бидеме крајно внимателни, зошто ние всушност постојано газиме врз нашите археолошки докази. Според Леонардо да Винчи

We know more about the movement of celestial bodies
than about the soil underfoot.
—Leonardo da Vinci,

Продолжува

Литература:

D. Srejović (ed.), Arheologija i prirodne nauke, SANU 1992. (поглавјето од D. Nikolić i V. Dimitrijević)

G. Coles, Principles, methods and techniques of Environmental archaeology; The Environmental Archaeology

K. W. Butzer, Archaeology as Human Ecology, Cambridge University Press, Cambridge 1987.

Price T. Douglas, Principles Of Archaeology / With Powerweb, Mcgraw-Hill Education – Europe (United States), 2006, 245-267.

P. Stevanović, M. Marović,V. Dimitrijević, Geologija kvartara, Naučna knjiga, Beograd. 1992, 1-133, 138-147.

Ѓорѓевиќ Н., 2003, Геолошко рекогносцирање терена на археолошком локалитетима у околини Куманова током 2002 године, Пирајхме 2, Народен Музеј – Куманово, Куманово 2003, 263-280.

Појаснување TРETО – Праисториска религија

Кон крајот на V милениум п.н.е започнуваат процеси кои во тeкот на IV милениум во целата западна и северозападна Европа ќе се искристализираат како култури со карактеристични мегалитски гробници за колективно погребување (долмени, гробови со ходник) и мегалитска сакрална архитектура од големи исправени камења (мeнхири), кои може да се осамени, но честопати се поставени во паралелни редови (alignements) или во круг (кромлиња). Покрај овој тип на широко распространета мегалистка архитектура, во некои региони се подигнуваат и поинакви сакрални камени конструкции, како на пр. светилишта со потковичеста основа во Данска или храмови со централни дворови и ниши на Малта. Скоро сите малтешки храмови од овој период имааат основа во вид на матка или силуета на телото од Големата Мајка Богинка. Додека пак хенџовите во Британија и Бретања се исто така пропратени со некрополи во нивната близина.

Треба да се има во предвид дека сите заедници од бронзеното доба на Европа, Медитеранот, Левант, Египет … имале сопствен развиток кој почнал или завршил во сосема различен период и милениум. Без оглед на специфичностите кои се изразени во регионалните култури, заедничка карактеристика на овој период е вреднувањето на камениот блок како единствено средство кое “можеби” за овие праисториски заедници обезбедувало бесмртност, комуникација со предците и боговите, со подземниот свет и небото, како неисцрпен извор на сила и како основен ориентир во овој живот и после смртта.

Сепак, да се зборува за праисториска религија (еден неблагодарен термин со кој не се сложувам) на културата Кокино, принесување на жртви на богови, церемонии и мистериозни ритуали е крајно шпекулативно.

Utrinski Vesnik via kwout

,,Праисториската религија” е можно да се реконструира само врз база на археолошки наоди. За да се докаже континуитет во постоењето на животот на еден археолошки локалитет, потребни се тони на артефакти, одлично водена стратиграфија и совршена документација, како и толкувања кои се пропратени со примери од етнографијата. Само мал дел од духовниот живот на овие заедници се рефлектирал во начинот на кои тие ја украсувале керамиката со разни отисоци, гребења и втиснувања на орнаменти. Ваквите мотиви би можеле да ги означуваат елементите со кои е ис(у)кажувано некое почитување. Оваа орнаментика сочинува своевидна митологија, но треба да се биде крајно претпазлив во однос на нејзиното толкување и интерпретација, пред се поради отсуството на историски извори.

Ние не знаеме на праисторискиот човек колку тешко му било визуелно да ги опредмети своите верувања, и секогаш постои можност за погрешна интерпретација на истите бидејки се соочуваме со отсуство на пишани докази. Се додека не се докаже дека во еден ист слој со артефактите има траги од органска материја, претпоставката за принесување на храна и полагање на предмети во име на некој бог е прилично непоштено. До нас допираат само предметите, но не и верувањата (употребна или сакрална вредност) кои тие предмети ја носат со себе и честопати во неможност да бидат конкретно интерпретирани, некои научници (посебно квази науката) се служат со изразот … дека се тоа предмети кои биле употребувани во култна намена.

Свастика – еден од симболите кои се употребувале
во Бронзеното доба

Според изнесените заклучоци на астрономот Ценев дека Кокино е “мегалитска” обсерваторија со уникатна културна група означена како Кокино и на него се вршеле сакрални ритуали, и овозможува на македонската археологија место во некои од следните скечеви на Монти Пајтон. Прво Кокино воопшто нема мегалитска архитектура, за култура со овој обем на ископувања не може да стане збор, а од друга страна религиските верувања, обичаи и култови на една поединечна група или заедница се докажуваат всушност со откриените артефакти. Понекогаш во археологијата е доволен само еден пронајден артефакт кој ќе ја промени праисториската мапа и ќе ги протресе темелите на човековата “религија”. Токму тие артефакти ги принудуваат археолозите и историчарите и социолозите на религијата да ги преформулираат своите погледи за природата и потеклото на симболите, т.е. “духовноста” кај праисторискиот човек.

Ќе бидат потребни години додека се дефинира заедницата од локалитетот Татиќев камен познат во јавноста како Кокино, а уште повеќе децении да се најдат истовремени локалитети со слични или исти артефакти кои ќе дефинираат една култура.

Затоа драги мои љубители на археологијата, сите ние сакаме да бидеме најстари, најдобри, најуникатни. Навистина сме нај, ама во лупање на глупост од самопрозвани стручњаци кои воопшто не ги знаат основните термини за археологијата како наука и религијата како еден од нејзините социјални аспекти.

Продолжува