Археолошки дневник vol.2.1/2 ©

Archive for the ‘Уметност’ Category

За списанието Културен Живот пишувам веќе неколку години. Некои од текстовите биле презентирани и на симпозиумите на македонските археолози, а дел од нив може да се пронајдат во pdf. формат на мојата сметка на scribd. Следниот двоброј на ‘Културен Живот’ во голема мера ќе биде посветен на македонската археологија, а јас сум почесен уредник. Испратив циркуларен мејл до оние колеги чии електронски адреси веќе ги имам, со надеж дека ќе ја препратат поканата понатаму. Бидејќи знам дека повеќето од колегите исто така ги читаат моите сајтови и блогови, циркуларниот мејл го подигнувам јавно, за да сигне до секој заинтересиран.

Почитувани колеги,

ве повикувам да земете учество со свој текст во следниот двоброј на списанието за култура, ‘Културен Живот‘. Овој број ќе биде во голема мера посветен на археологијата, јас сум почесен уредник на тематскиот блок, а насловната тема би требало да се движи околу ‘Приказните што ги открива македонската археологија‘. Блокот ќе опфати поширок дијапазон на теми и осврти како кон археологијата, така и кон културното наследство воопшто или тематики кои ги допираат овие науки. Би ви биле благодарни ако во авторските текстови одберете приод соодветен за списанието кое не е стручно и чии читатели се од сите сфери на културниот живот во земјата и во странство – односно, ако ни ги раскажете приказните зад наодите за кои ќе пишувате. Испраќајте свои авторски оригинални текстови за откритија на кои сте работеле, или рецензии, размислувања … Рокот за праќање на текстовите е до 10 септември. Ве молам препратете го овој мејл до сите заинтересирани.

Текстовите праќајте ги на мејловите:

Димитровска Василка – info@arheo.com.mk
Сеад Џигал – sead.dzigal@gmail.com

Ви благодариме однапред,
Василка Димитровска и
Редакцијата на Културен живот

Една мумијата откриена при археолошките ископувања во 2003 година во Кина, која датира од нивното бронзено доба, по пат на форензички испитувања е утврдено дека покрај себе имала едно ќесе полно со листови од билката марихуана. Според археолозите се работи за човек на возраст од 40-50 години кои тие го идентификувале како шаман, а растението како состојка која се користела при неговите ритуали. Мене ова ми звучи прилично логично, со оглед на социјалниот поредок во праисторијата. Чисто онака се прашувам како ли умрел човеков, оти не верувам дека го уапсиле затоа што поседува недозволени супстаници? Или подобро кажано, овие супстанци во тоа време биле прилично пожелни доколку шаманот сакал да ја унапреди својата заедница преку состојбата на поинаква свесност, која пак од друга страна се одразила при содавањето на светската (пред се карпеста) уметност и со текот на годините стана едно поле преку кое се објаснуваат одредени феномени во доцнопалеолитската уметност именувани како ентопти.

Шаманот е лице кое има комбинација на духовната моќ од нашиот матичен доктор, свештеник, волшебник и уметник, поет и психотерапевт. Преку транс или халуциногено искуството тој служи како врска помеѓу овој и духовниот свет. Теоријата која ги вклучува шаманите генерално се базира на неодамнешните студии на африканската карпеста уметност (племето Сан), но таа не може на пример да ја објасни сличноста помеѓу отпечатоците на раце во Европа и Австралија и нефигуративната уметност (т.н ентоптичка), која е базирана пред се на едноставни геометриски форми. Како основа за оваа теорија отсуствува најважното, етнографски записи со кои може да се направи обид да се докаже поврзаноста помеѓу шаманите и палеолитската уметност, допирајќи ја преку тоа нивната духовност и религијата, ако воопшто може да стане збор за религија во палеолитот.

Со оглед на тоа што поголемиот дел од оваа уметност (се мисли пред се на доцнопалеолитската, но тука спаѓаат и подоцнежните периоди) исполува комплексни социјални и уметнички карактеристики, се покажала потребата од нејзина интерпретација. А желбата за интерпретација на ова поле е прилично моќна и веќе еден век се кршат научните копја која од теориите ќе надвладее. Во летото 1988 година, во престижното списание Current Archaeology излезе написот ‘The signs of all times‘. Авторите David Lewis-Williams и Tomas Dowson предложија еден нов модел за интерптретација на оваа уметност, кој на почетокот беше примен со голема скепска. Сега веќе поголем дел од научниот свет се сложува со теоријата за примена на невропсихолошкиот модел во интерпретација на доцнопалеолитската уметност. Но за David Lewis-Williams, ентоптите, племето Сан, халуциногените дејствија и состојбата на поинаква свесност при содавањето на уметноста можеби во некоја друга прилика.

Ние немаме шамани, ама имаме фармери чија процедура за апсењето поради поседување на лековити халуциногени супстанци се случи за помалку од 24 часа, а притоа забораваме дека ентоптички феномени создадени при поинаква свесност се покажале како патеводителка за добробит на целото човештво и благодарение на нив се толкуваат почетоците на уметноста. Но ова е веројатно тип(к)олошка грешка. Cannabis s(T)ativa во Македонија? Ох, значи мора да се многу мртви, да ги повикаме на помош археолозите!

Анси, а не си? Сепак се е само оптичка илузија. 

What is cultural heritage about? Does people from some country can recognize in the present, what kind of category will be included on the heritage list in the future? What are the character and the impact of this heritage projects for the new generations? These are some of the questions I am facing of as an archaeologist and as a professional tourist guide every day. And actually, how it looks like for I day, if you imagine that you are a tourist in your own city, and you hiring a guide to tell you the story.

In his latest project entitled “City Tour 2000-2010“, the artist Zoran Poposki hired me, because I work both, with cultural heritage and with tourism. This time I gave him a tour of the cultural landmarks created during the last decade in Skopje, the city we have lived in since our birth.

In the description of the project, he will write: ”The tour of the new icons of the urban cultural landscape is set out against a background of massive economic and social transformation of public space in this post-socialist city, resulting in an increased need for interpretation of this new topography of meaning”.

Photo documentation of the tour can be seen here.

The photographies are property of @Zoran Poposki