Archive for the ‘Археологија’ Category
Музејот на град Кратово и Саат кулата
Како град и локална самоуправа, Кратово има неколку културни установи: музеј на град Кратово, домот на културата и градска библотека. И покрај тоа што самиот град е музеј под отворено небо со сите оние стари мостови, кули, традиционална архитектура и богато природно и културно-духовно наследство, сепак Кратово до 1993 година немаше сопствен музеј.
Музејот на град Кратово е сместен во стара турска куќа заштитена со закон, под која веднаш се наоѓа стариот турски затвор. Во него изложбата е составена од неколку збирки: археолошка, историска и етнолошка, секоја со мала поставка, а постои и одделение за конзервација на наодите. За жал во музејот се уште нема вработено археолог и оваа наука допрва треба да се развива во регионот на Македонија кој впрочем е и најмалку истражуван од таа гледна точка.
Од 2008 година на Музејот на град Кратово му е доделена и Саат кулата како простор за кој треба да се грижи и да менаџира со него. Саат кулата е една од шесте кули кои опстанале од средновековниот и турскиот период на градот. Во 2004 година со пари од Министерството за култура е делумно санирана, реконструирана и преуредена со мали поставки кои се наоѓаат на првиот и вториот спрат, додека на третиот спрат посетителите може да се одморат во удобната атмосфера гледајќи низ некои од прозорите или балконот кон средновековното Кратово.
Часовникот на Саат кулата престанал одамна да работи. Моцо, единствениот саатџија кој има занаетски дуќан во близината и кој својот занает негуван со столетија го наследил по фамилијарна линија, смета дека секоја кула налик на оваа требаа да има саат. ‘Можам да поправам било каков саат, ама Саат кула без саат не бива. Нека ми донесат механизам за да го поправам или најсетне, нека стават некаков саат на кулата па макар бил електронски’ – вели тој. 
Во последно време неколку пати бев до Кратово по работа и експедиции во околината на Кулице и Цоцев Камен. За оние кои не биле со години или можеби никогаш во овој град-музеј, ќе ве дочека едно пријатно доживување низ просторот и времето. Тргнав со предрасудите дека е ова Ѕинголенд, но бев позитивно изненадена од се’ она што може да понуди Кратово и околината. Со споменатиот бизнисмен се сретнав само еднашка. Имено, во Кратово ако нарачате ‘Добра’ или ‘Ладна’ вода, ќе ви ја донесат, но секако – флаширана.
Откриена најстарата куќа во Британија
Археолозите на ископувањето на локалитетот Стар Кар во Британија ја открија најстарата куќа на овој остров која датира околу 10 500 год. п.н.е, од времето на мезолитот. Несомнено ова откритие кое веднаш си доби своја статија на Википедија, ќе донесе нови информации како за културата која ја направила оваа архитектура, така и за најраните населувања на територијата на Британија кои се многу постари од Стар Кар.
photo @Independent
Секако дека оваа не е најстариот дом на светот, бидејќи на археолошкиот локалитет Јерихо (Jericho) археолозите имаат откриено околу 20 последователни населувања кои датираат околу 11 000 год. п.н.е. Со оглед на тоа што континуитетот на живеење продолжил до 9 000 год. п.н.е, се смета дека Јерихо е еден од најстарите градови на светот кои биле населени во континуитет на Блискиот Исток.
Но најстарата куќа на светот засега им припаѓа на луѓето од еден камп во местото Межирич (Mezhirich), Украина, кои во доцниот палеолит, некаде 15 000 год. п.н.е, коските од мамутите ги употребиле за да направат привремени живеалишта. Во археологијата овој локалитет пронајден од еден фармер во 1965 година, е познат како засега најстарото засолниште направено од праисторискиот човек.
Реконструкција на живеалиште од коски на мамут
Украина, c. 16,000 – 10,000 п.н.е
Инфо за културата Стар Кар (Star Carr)
Мезолитско наоѓалиште североисточно од Јорк во Јоркшир (Англија) кое од 1949-1951 го истражувал познатиот археолог Кларк (J.G.D. Clark). На населена површина од близу 240 м2, која се наоѓала на обалата од едно езеро, во рамките на 2 културни слоја откриени се кремени и коскени алатки, како и голема количина на коски од крупен дивеч (диво говедо, елен, дива свиња). Накитот е изработуван од животински коски, камен и килибар. Исто така сочувани се и остатоци од дрво, како весло, а годинешните ископувања само ги потврдуваат резултатите публикувани пред повеќе од половина век. Врз база на наодите од Стар Кар дефинирана е раномезолитската култура на територијата на Ангија која е истовремена со културите во северна Германија, Данска и Холандија.
Заклучок:
Во Македонија засега по археолошки пат е откриен само еден локалитет од добата на палеолитот, пештерата Голема Пешт кај Здуње, чии остатоци со методот на AMC се датирани на околу 45/50000 п.н.е. (период на Мустериенот). Тоа ја прави најстарата археолошка култура во македонската археологија, истражена со заштитни ископувања и детерминирана со научна методологија. За жал оваа пештера на чии заштитни ископувања бев дел од тимот, чинам дека е сега под вода оти се наоѓа во областа на вештачкото езеро Козјак.
Пештерата Голема Пешт, Здуње, сега скоро пред потопување поради нивото на вештачкото езеро Козајак
За разлика од Британија, Европа, па би рекла дури и Србија каде мезолитот е детерминиран со светски познатиот локалитет Лепенски Вир (и уште дузина такви по течението на Ѓердап), во Македонија се уште не се пронајдени остатоци од овој период. Првата следна развиена култура која се сретнува на територијата на Македонија е неолитот. Хијатусот во археолошките култури е вештачки од причина што долги години во Македонија не постоеле специјалисти за овие најстари култури. Се надевам дека со интересот на некои од помладите генерации археолози ќе се пополнат Terra Blanca културите кои во Македонија отсуствуваат не само во археологијата, ами воопшто во научниот археолошки свет кој до сега не пројавил интерес за нивно истражување.
Покана за соработка со Културен Живот
За списанието Културен Живот пишувам веќе неколку години. Некои од текстовите биле презентирани и на симпозиумите на македонските археолози, а дел од нив може да се пронајдат во pdf. формат на мојата сметка на scribd. Следниот двоброј на ‘Културен Живот’ во голема мера ќе биде посветен на македонската археологија, а јас сум почесен уредник. Испратив циркуларен мејл до оние колеги чии електронски адреси веќе ги имам, со надеж дека ќе ја препратат поканата понатаму. Бидејќи знам дека повеќето од колегите исто така ги читаат моите сајтови и блогови, циркуларниот мејл го подигнувам јавно, за да сигне до секој заинтересиран.
Почитувани колеги,
ве повикувам да земете учество со свој текст во следниот двоброј на списанието за култура, ‘Културен Живот‘. Овој број ќе биде во голема мера посветен на археологијата, јас сум почесен уредник на тематскиот блок, а насловната тема би требало да се движи околу ‘Приказните што ги открива македонската археологија‘. Блокот ќе опфати поширок дијапазон на теми и осврти како кон археологијата, така и кон културното наследство воопшто или тематики кои ги допираат овие науки. Би ви биле благодарни ако во авторските текстови одберете приод соодветен за списанието кое не е стручно и чии читатели се од сите сфери на културниот живот во земјата и во странство – односно, ако ни ги раскажете приказните зад наодите за кои ќе пишувате. Испраќајте свои авторски оригинални текстови за откритија на кои сте работеле, или рецензии, размислувања … Рокот за праќање на текстовите е до 10 септември. Ве молам препратете го овој мејл до сите заинтересирани.
Текстовите праќајте ги на мејловите:
Димитровска Василка – info@arheo.com.mk
Сеад Џигал – sead.dzigal@gmail.com
Ви благодариме однапред,
Василка Димитровска и
Редакцијата на Културен живот
