За туѓи бели дворови, копај си црни гробови!
Штета што сајтот на општината Демир Хисар не е во функција. Верувам дека деновиве со археолошкиот локалитет Градиште кој се наоѓа во селото Граиште, ќе беше една од најтаргетираните општини во Република Македонија и можеа да ја искористат моменталната “популарност” за самопромоција. Наместо локалната самоуправа да ја употреби веб страницата за јавноста да дознае нешто повеќе за нивната работа, тие повторно остануваат непозната дестинација за сите љубители на природните убавини, културните богатства и манастирите. Имено, оваа општина е втора по бројноста на цркви во РМ, а манастирите во с. Слепче и с. Журче се едни од најпознатите во овој регион. Скудни податоци за градот Демир Хисар и за општината, за сега можат да се добијат исклучиво од Македонската Википедија, што е навистина поразително.
Целава оваа ситуација ме натера да ги пребројам археолошките локалитети кој спаѓаат во територијална надлежност на Демир Хисар. Верувале или не, во општина Демир Хисар, има вкупно 37 села во/и околу кои се регистрирани 120 археолошки локалитети, од праисторијата до 18 век. Овој податок доаѓа од Археолошката карта на Република Македонија (Том 2, МАНУ, 1996, стр.135-142). Немам увид во документацијата на Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата (ребрендиран во Национален конзерваторски центар) од нивните рекогносцирања, па верувам дека таа бројка е поголема.
Не знам дали читателите се свесни колкаво количество на културно наследство поседува оваа мала општина, загубена во беспаќата на централна Македонија, која лесно можете да ја промашите, бидејќи на патот Кичево-Охрид воопшто нема ознака каде треба да скршнете за да ја посетите. Луѓето од селото Граиште, кое се наоѓа во закрила на ридот каде е сместен локалитетот Градиште, се горди на своето наследство. За нив ова брдо е познато како Граишка Чука, a Виолетова, една моја читателка на сајтот вели:
мајка ми е од таму, кажува дека на времето поројните дождови носеле римски монети од ридот…
интересно: војските на генералот Леонтиј биле тука стационирани, а Леонтиј денес им е селска слава…
селаните не даваат диви копачи да роварат, а со дозвола никој не дошол досега…
Многу тажно што оваа општина се стави на мапата на културни богатства, по еден немил настан, сквернавење на веќе добро познат и признат археолошки локалитет, од страна на мобилните оператори. Но што е она што ми се допаѓа во целата оваа прикаска. Мислам дека вреди мојата борба за зачувување на културното наследство на Македонија, зошто ја изгубив/ме оваа битка и овој локалитет, но се подигна јавната свесност кај луѓето за да не се дозволи нешто слично да се случи во иднина. Факт е дека е направен криминал, и некој ќе одговара за тоа. Од друга страна се потврди мојата претпоставка која ја изнесов пред некое време на сајтот дека локалната самоуправа тешко се справува и менаџира со своите културни ресурси.
Ова е нова етапа од заштитата на културното наследство на Македонија. Локални љубители на нашето богатство контролираат и преку интернет известуваат за неговата повреда.
Затоа заштитете го културното наследство на Република Македонија – пишувајте или блогирајте за него. Блогирајте на повеќе јазици, што е особено важно за вашето препознавање во однос на јазикот, националноста, етникумот итн. Ставајте ги вашите проекти на интернет, направете го достапно за сите. Дигиталниот свет е само еден од можните начини кои ни го покажуваат патот кон заедничкиот “идентитет”. Имаме што да научиме од сопственото минато, а се надевам, имаме на што да ги подучиме и другите.
Но …
Да не се лажеме. Овие high tech алатки никогаш нема да можат да го заменат традиционалното ископување, рекогносцирање и останатите анализи, но можат да дадат многу нови можности на археолозите со чија помош истите тие традиционални методи би се подобриле. Со глобалниот пораст на популација забрзани се и промените на изгледот на нашата планета, кои “понекогаш” не можат да го пратат модерниот развој. Со тоа се зголемува и очајничката трка на археолозите ширум светот да го лоцираат и документираат културното наследство пред тоа да биде изгубено.
Нека му е “лесна земја” на локалитетот Градиште, некогашниот Bryanion и средновековниот Добрун. Kога еднаш над некој локалитет ќе помине булдожер, тој биде поплочен или поплавен, засекогаш е изгубен за науката. Загубени се и информациите кои тој ги содржел и кои неповратно отишле со неговото уништување.
- Базна станица на мобилни оператори уништи археолошко наоѓалиште во демирхисарско
- Видео запис од уништениот локалитет Градиште, с.Граиште, Демир Хисар
- Извештај од терен – Увид во оштетувањата на локалитетот Градиште, с. Граиште од страна на мобилните оператори
- Како мобилните оператори ги уништуваат археолошките локалитети во Република Македонија
